بستن لوله‌ها در زن

 (توبكتومي)

1- بستن لوله‌ها در مرد (وازكتومي)

2- بستن لوله‌ها در زن (توبكتومي)

3- كپسولهاي كاشتني و آمپولهاي تزريقي

4- قرصهاي ضد بارداري

5- آي‌. يو. دي

6- قرص‌هاي مخصوص زمان شيردهي

7- كاندوم

   بستن لوله‌ها در زنان يك روش مؤثر و مطمئن براي پيشگيري از بارداري است كه به كمك يك جراحي كوچك پس از بيهوشي عمومي در مدت زمان كوتاهي انجام ميگيرد.

اين روش مناسب چه كساني است؟

   اين روش دائمي است و بايد خانواده‌هايي آنرا انتخاب كنند كه ديگر تمايلي به بچه‌دار شدن ندارند. زيرا برگشت باروري در اين روش خيلي كم مي‌باشد و با عمل ترميم لوله‌ها انجام مي‌گيرد كه در بسياري موارد با عدم موفقيت همراه مي‌باشد.

   بستن لوله‌ در زنان چگونه انجام مي‌گيرد؟

بستن لوله‌ها به دو روش اصلي امكان‌پذير است:

1-     روش شكمي

2-    روش واژينال

   معمولاً بستن لوله‌ها به روش شكمي و به دو صورت انجام ميشود.  

• ايجاد يك برش كوچك بر روي شكم كه محل آن معمولاً چند سانتي‌متر بالاي استخوان عانه مي‌باشد. البته اگر اين عمل پس از زايمان صورت گيرد محل برش تقريباً زير ناف مي‌باشد.

• از طريق لاپاراسكوپي با ايجاد يك يا دو سوراخ كوچك بر روي شكم و با استفاده از حلقه يا گيره (كليپس) و يا سوزاندن قسمتي از لوله، لوله‌هاي رحمي را مي‌بندند.

آيا بستن لوله‌ها عوارض هم بدنبال دارد؟

   عمل بستن لوله‌ها مانند هر عمل جراحي ديگري ممكن است با عوارضي مثل خونريزي داخل شكم و عفونت و عوارض ناشي از بيهوشي همراه باشد كه البته اين عوارض بسيار كم اتفاق مي‌افتد و در صورت وقوع قابل كنترل مي‌باشد.

چه زماني براي انجام عمل مناسب است؟

1-  در صورت اطمينان از باردار نبودن،‌در هر زماني از سيكل قاعدگي امكان پذير است. (دو هفته اول سيكل قاعدگي مناسب‌تر است.)

2-  پس از زايمان طبيعي

3-  هنگام سزارين

         بعد از عمل دوره‌هاي قاعدگي طبق معمول ادامه خواهند داشت ولي اگر قبلا‌ً آي‌، يو، دي و يا روشهاي هورموني پيشگيري از بارداري مانند انواع قرصها،‌ آمپول، كپسولهاي كاشتني استفاده مي‌كرده‌ايد ممكن است تغييراتي در خونريزي و قاعدگي شما بوجود آيد كه موقتي بوده و از بين خواهد رفت.

مراقبتها و مراجعات بعد از عمل چگونه است؟

   محل بخيه را تميز و خشك نگهداريد و هر روز حمام كنيد.

   پس از عمل مي‌توانيد حركت كنيد غذاهاي ساده ميل كنيد از بچه‌هاي خود مواظبت كرده و مي‌توانيد شيردهي نيز داشته باشيد. 7 الي 14 روز بعد از عمل جهت كشيدن بخيه و معاينه محل عمل به پزشك و يا پرسنل بهداشتي مراجعه كنيد. حداقل تا يك هفته از رابطه زناشويي خودداري كنيد.

انجام آزمايش دهانه رحم (پاپ اسمير) براي تمام خانمها ضروري است.

كليه خدمات و وسايل پيشگيري از بارداري در مراكز بهداشتي درماني بصورت رايگان ارائه ميگردد.

 دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني استان فارس -   معاونت بهداشتي - واحد بهداشت خانواده

---

قرص جلوگيري از بارداري

ال‌دي ـ اچ دي

   روشهاي جلوگيري از بارداري به ترتيب درجه اطمينان

1- بستن لوله‌ها در مرد (وازكتومي)

2- بستن لوله‌ها در زن (توبكتومي)

3- كپسولهاي كاشتني و آمپولهاي تزريقي

4- قرصهاي ضد بارداري

5- آي‌. يو. دي

6- قرص‌هاي مخصوص زمان شيردهي

7- كاندوم

   يكي از بهترين و مطمئن‌ترين روش‌هاي جلوگيري از بارداري قرص‌هاي خوراكي مي‌باشند. مصرف اين قرص‌ها در ابتداي ازدواج نيز از مناسب‌ترين روش‌هاست.

نحوه‌ي مصرف قرص چگونه است؟

   اولين قرص از اولين بسته از روز پنجم قاعدگي خورده مي‌شود، خواه خونريزي وجود داشته باشد يا نداشته باشد و تا 21 روز ادامه مي‌يابد و سپس بمدت يك هفته مصرف قرص را قطع نموده و از روز هشتم بسته بعدي را شروع نمائيد.

21 روز قرص بخوريد        7 روز قرص نخوريد            21 روز قرص بخوريد

توجه داشته باشيد:

   مهم نيست كه شروع بسته بعدي در كداميك از روز‌هاي قاعدگي شما باشد مهم اينست كه بعد از اتمام يك بسته قرص، تا شروع بسته بعدي بايد 7 روز فاصله باشد.

در چه مواردي نمي‌توان از قرص‌هاي ضدبارداري مصرف كرد؟

   در مواردي مثل احتمال حاملگي-سرطان پستان خونريزي‌هاي ناشناخته رحمي- سردردهاي شديد بيماري‌هاي قلبي و اختلالات خوني- بيماري‌هاي كبد و كيسه صفرا   – فشارخون بالا- بيماري‌ قند- صرع- افسردگي شديد و همچنين خانم‌هايي كه سيگاري هستند و سنشان بالاي 35 سال مي‌باشد نبايد قرص جلوگيري از بارداري مصرف گنند.

چه عوارضي ممكن است با مصرف قرص بوجود آيد؟

   در ابتداي مصرف قرص ممكن است لكه بيني-سردرد- تهوع و استفراغ پيش آيد، اين عوارض معمولا بعد از 3 ماه بر طرف مي‌شود و لازم نيست مصرف قرص را قطع كنيد.

   در اولين دوره مصرف قرص، در دو هفته اول بايد علاوه بر قرص از روش‌ ديگري (كاندوم) نيز استفاده شود.

اگر خوردن قرص فراموش شد چه بايد كرد؟

• در صورتيكه يك شب خوردن قرص را فراموش كرديد تا شب بعد هر گاه بيادآوريد قرص فراموش شده را بخوريد و يا شب بعد دو قرص يكجا بخوريد.

• اگر دو شب پشت سر هم خوردن قرص را فراموش كرديد در دو شب بعد هر بار دو قرص خورده و تا آخر بسته از روش ديكري مانند كاندوم نيز استفاده كنيد.

• اگر سه شب پشت سر هم خوردن قرص را فراموش كرديد خوردن بقيه قرص‌ها را قطع كرده و از كاندوم استفاده كنيد تا قاعده شويد و از روز پنجم قاعدگي مصرف بسته جديد قرص را شروع كنيد.

توجه:

   از مصرف قرص بصورت يك شب در ميان يا يك ماه در ميان يا هنگام ضرورت خودداري كنيد. چون خطر حاملگي وجود دارد.

در صورت تمايل به حاملگي چه بايد كرد؟

3   ماه بعد از قطع مصرف قرص قدرت باروري بر مي‌گردد و در صورت تمايل، حاملگي اتفاق مي‌افتد.

   مصرف داروهائي مانند آنتي بيوتيك‌ها  – داروهاي ضد صرع-  ابتلا به اسهال و استفراغ شديد اثر قرص را كم مي‌كند. در اين موقع بايد علاوه بر قرص از روش‌ ديگري مثل كاندوم نيز استفاده كنيد.

كليه خدمات و وسايل پيشگيري از بارداري در مراكز بهداشتي درماني بصورت رايگان ارائه ميگردد.

دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني استان فارس -   معاونت بهداشتي - واحد بهداشت خانواده

 

---

  قرص تري‌فازيك

(سه مرحله‌اي)

   روشهاي جلوگيري از بارداري به ترتيب درجه اطمينان

1- بستن لوله‌ها در مرد (وازكتومي)

2- بستن لوله‌ها در زن (توبكتومي)

3- كپسولهاي كاشتني و آمپولهاي تزريقي

4- قرصهاي ضد بارداري

5- آي‌. يو. دي

6- قرص‌هاي مخصوص زمان شيردهي

7- كاندوم

   يكي از انواع جديد قرصهاي تركيبي قرصهاي تري فازيك يا سه مرحله‌اي هستند. اين قرص مانند قرص‌هاي تركيبي ال‌دي و اچ‌دي داراي دو نوع هورمون مي‌باشد كه ميزان هورمون موجود در 21 عدد قرص مقداري با هم تفاوت دارد.

نحوه مصرف قرص تري فازيك چگونه است؟

   اولين قرص از بسته اول در 5 روز اول قاعدگي و ترجيحاً روز اول ميل شود و تا 21 روز ادامه يابد. سپس به مدت يك هفته قرص را قطع نموده و سپس بسته بعدي را شروع نمائيد.

   21 روز قرص بخوريد              7 روز قرص نخوريد                        21 روز قرص بخوريد

 

توجه داشته باشيد:

   مهم نيست شروع بسته بعدي در كداميك از روزهاي قاعدگي شما باشد مهم اينست كه بعد از اتمام يك بسته قرص تا شروع بسته بعدي بايد 7 روز فاصله باشد.

در چه مواردي نمي‌توان از قرصهاي جلوگيري استفاده كرد؟

   در مواردي مثل حاملگي، سرطان پستان،‌ خونريزيهاي ناشناخته رحمي، ‌سردردهاي شديد با علائم عصبي، بيماريهاي قلبي و اختلالات خوني، بيماريهاي كبد و كيسه صفرا، فشار خون بالا، بيماري قند،‌ يرقان، همچنين خانمهاي 35 ساله و بالاتر با مصرف بيش از 15 نخ سيگار در روز نبايد قرص جلوگيري از بارداري مصرف شود.

چه عوارضي ممكن است با مصرف قرص بوجود آيد؟

   در ابتداي مصرف قرص ممكن است لكه‌بيني، سردرد، تهوع و استفراغ پيش آيد اين عوارض معمولاً بعد از سه ماه برطرف ميشود و لازم نيست مصرف قرص را قطع كنيد.

 اگر خوردن قرص فراموش شد چه بايد كرد؟

   در صورت فراموشي مصرف يكي از قرصها در زمان مقرر و بخاطر آوردن آن در مدتي كمتر از 12 ساعت از زمان هميشگي بلافاصله آن قرص را مصرف كنيد بقيه قرصها در زمان مقرر خورده شود. اگر پس از 12 ساعت بخاطر آوريد، قرص فراموش شده را نخوريد و قرص‌هاي بعدي را در زمان معين مصرف كنيد و تا آخر بسته از يك روش ديگر مثل كاندوم نيز استفاده كنيد.

از مصرف قرص بصورت يك شب در ميان يا يك ماه در ميان يا هنگام ضرورت خودداري كنيد.

انجام آزمايش دهانه رحم (پاپ اسمير) براي تمام خانمها ضروري است.

كليه خدمات و وسايل پيشگيري از بارداري در مراكز بهداشتي درماني بصورت رايگان ارائه مي‌گردد.

دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني استان فارس -   معاونت بهداشتي - واحد بهداشت خانواده

 

---

قرص‌ دوران شيردهي

 (لاينسترونول)

   روشهاي جلوگيري از بارداري به ترتيب درجه اطمينان

1- بستن لوله‌ها در مرد (وازكتومي)

2- بستن لوله‌ها در زن (توبكتومي)

3- كپسولهاي كاشتني و آمپولهاي تزريقي

4- قرصهاي ضد بارداري

5- آي‌. يو. دي

6- قرص‌هاي مخصوص زمان شيردهي

7- كاندوم

   لاينسترونول يك قرص جلوگيري از بارداري براي مادران شيرده مي‌باشد و اثري بر روي ميزان شير ندارد. هر بسته آن داراي 28 عدد قرص مي باشد.

نحوه مصرف قرص شيردهي چگونه است؟

   يك قرص هر روز در ساعت معين بايد خورده شود تا اينكه بسته قرص تمام شود. بسته بعدي بلافاصله بدون قطع شروع مي‌شود.

از چه زماني بعد از زايمان بايد قرص مصرف شود؟

   در صورتيكه بعد از زايمان قاعدگي اتفاق نيفتاد از 6 هفته بعد از زايمان مصرف قرص شروع ميشود. در صورت وقوع قاعدگي قبل از 6 هفته،‌مصرف قرص از روز اول قاعدگي شروع گردد.

توجه داشته باشيد:

   مصرف قرص شيردهي همراه با شيردهي كامل به كودك اثربخش مي‌باشد و بهتر است فقط در شش ماه اول شيردهي استفاده شود و بعد از آن يك روش مطمئن‌تر انتخاب نمود.

در چه مواردي نبايد قرص شيردهي مصرف كرد؟

1-  حاملگي

2-  بيماريهاي شديد كبدي يا سابقه بيماري كبدي تا برگشت وضعيت طبيعي

3-  تاريخچة زردي دوران حاملگي و يا زردي به علت مصرف استروئيدها

4-  خونريزي رحمي با علت نامشخص

5-  تاريخچه حاملگي خارج از رحم

6-  سابقه خارش يا تبخال در دوران حاملگي يا استفاده قبلي از استروئيدها

در صورت فراموش كردن مصرف قرص چه بايد كرد؟

   خوردن قرصهاي دوران شيردهي در ساعت معين بسيار اهميت دارد.

• در صورتي كه مصرف قرص براي كمتر از 3 ساعت بعد از زمان معين فراموش شود بايد همان لحظه قرص فراموش شده خورده شود و قرص بعدي در همان زمان معين ميل شود.

• اگر مصرف يك قرص براي مدت بيشتر از 3 ساعت بعد از زمان معين فراموش شود در همان لحظه قرص فراموش شده بايد خورده شود و قرصهاي بعدي در همان زمان معين ميل شود و علاوه بر آن يا به مدت دو روز از نزديكي خودداري شود يا از كاندوم براي دو روز استفاده گردد.

   اسهال ـ استفراغ و مصرف بعضي از داروها بخصوص ريفامپين ـ داروهاي ضد انعقاد و داروهاي خواب‌آور ميزان اثر اين قرص‌ها را كاهش ميدهد. در اينگونه موارد حتماً بايد از روش ديگر يا روش اضافي همراه با خوردن اين داروها و يا هنگام بروز اسهال و استفراغ استفاده كرد.

   خوردن قرص دوران شيردهي ممكن است باعث تاخير قاعدگي ماهانه شود و يا خونريزي نامنظم مختصري در بين قاعدگي ايجاد كند اما اين خطرناك نيست و بايد با خوردن قرصها بصورت روزانه و سرساعت معين ادامه داد.

   كليه خدمات و وسايل پيشگيري از بارداري در مراكز بهداشتي درماني بصورت رايگان ارائه مي‌گردد

 دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني استان فارس -   معاونت بهداشتي - واحد بهداشت خانواده

 

---

كاندوم

   روشهاي جلوگيري از بارداري به ترتيب درجه اطمينان

1- بستن لوله‌ها در مرد (وازكتومي)

2- بستن لوله‌ها در زن (توبكتومي)

3- كپسولهاي كاشتني و آمپولهاي تزريقي

4- قرصهاي ضد بارداري

5- آي‌. يو. دي

6- قرص‌هاي مخصوص زمان شيردهي

7- كاندوم

   كاندوم پوششي است پلاستيكي كه روي آلت كشيده مي‌شود و علاوه بر پيشگيري از بارداري از انتقال بيماري‌هاي آميزشي جلوگيري مي‌كند.

مزاياي استفاده از كاندوم چيست؟

• كمك به جلوگيري از انزال زودرس

• قابل استفاده در هر گروه سني

• قابل استفاده بلافاصله بعد از زايمان

• نداشتن اثر بر شيردهي

• جلوگيري از انتقال بيماري‌هاي منتقله از راه تماس جنسي از جمله ايدز

 استفاده از كاندوم چگونه است؟

• چون در ترشحات مرد قبل از انزال نيز اسپرم وجود دارد، قبل از اينكه نزديكي آغاز شود بايد كاندوم بر روي آلت كشيده شود.

• كاندوم بايد طوري روي آلت كشيده شود كه تمام طول آلت را بپوشاند و فضاي خالي كوچكي در انتهاي آن باقي بماند تا مايع مني در آن جمع گردد.

• در صورت پارگي كاندوم بايد از كاندوم جديد استفاده شود.

 براي استفاده از كاندوم بايد به نكات زير توجه كنيد:

• كاندوم را دور از حرارت، نور و رطوبت نگهداري كنيد.

• قبل از استفاده به تاريخ مصرف توجه داشته باشيد و از كاندوم‌هاي چسبناك و شكننده استفاده نكنيد.

• در هر بار نزديكي از يك كاندوم جديد استفاده كنيد.

• قبل از مصرف از سوراخ نبودن كاندوم اطمينان حاصل كنيد.

 

در صودت پاره شدن كاندوم و شك به حاملگي چه بايد كرد؟

   اگر پس از نزديكي متوجه سوراخ و يا پاره شدن كاندوم شديد، براي جلوگيري از حاملگي ناخواسته تا 72 ساعت فرصت داريد كه از روش زير (پيشگيري فوري) استفاده كنيد. بدين ترتيب:

   در صورتيكه قرص ال‌دي در اختيار داريد چهار عدد قرص ال‌دي در اولين فرصت يكجا خورده شود و 12 ساعت بعد چهار عدد قرص ديگر. اگر از قرص اچ‌دي استفاده شد دو عدد قرص اچ‌دي و 12 ساعت بعد دو عدد قرص ديگر.

   چنانچه قرص تري فاز يك در دسترس بود 4 عدد قرص سفيد تري‌ فازيك در اولين فرصت و 4 عدد قرص سفيد 12 ساعت بعد. به ياد داشته باشيد اين روش يك روش معمول جلوگيري از حاملگي نيست و در هر سيكل قاعدگي فقط يكبار استفاده شود.

كليه خدمات و وسايل پيشگيري از بارداري در مراكز بهداشتي درماني بصورت رايگان صورت مي گيرد.

دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني استان فارس -   معاونت بهداشتي - واحد بهداشت خانواده

 

---

 بستن لوله‌ها در مرد

 (وازكتومي)

   روشهاي جلوگيري از بارداري به ترتيب درجه اطمينان

1- بستن لوله‌ها در مرد (وازكتومي)

2- بستن لوله‌ها در زن (توبكتومي)

3- كپسولهاي كاشتني و آمپولهاي تزريقي

4- قرصهاي ضد بارداري

5- آي‌. يو. دي

6- قرص‌هاي مخصوص زمان شيردهي

7- كاندوم

   وازكتومي يا بستن لوله‌ها در مردان يك روش دائمي جلوگيري از بارداري است كه در مدت 20-5 دقيقه با يك عمل جراحي ساده انجام ميگيرد. اين روش براي خانواده‌هائيكه ديگر قصد بچه‌دار شدن ندارند مناسب است.

اين روش چه مزايائي دارد؟

• احتياج به بيهوشي ندارد.

• مدت زمان عمل بسيار كوتاه و بطور سرپائي انجام مي‌باشد.

• نياز به بستري شدن قبل و بعد از عمل ندارد.

• خطر آسيب اعضاء داخلي و عفونت بسيار كم و در طولاني مدت عارضه جانبي خاصي ندارد.

• تاثيري بر فعاليت جنسي زن و شوهر ندارد.

عمل وازكتومي چگونه است؟

1-    با استفاده از تيغه جراحي و ايجاد شكاف كوچك بر روي بيضه

2-  روش ان، اس، وي كه بدون استفاده از تيغ جراحي و بوسيله ايجاد سوراخي روي پوست بيضه و با بيحسي موضعي انجام مي‌شود.

   در حال حاضر اين روش بعلت آسانتر بودن و عوارض كمتر جايگزين روش قبل شده است.

عوارض وازكتومي چيست؟

   عوارض خاصي وجود ندارد ولي مثل هر عمل ساده‌‌اي ممكن است در محل عمل تجمع خون پيش آيد كه با استراحت و در صورت نياز  تخليه خون توسط جراح درمان مي‌شود. همچنين در صورت بروز عفونت، درمان با آنتي‌بيوتيك خواهد بود.

از چه زماني تاثير جلوگيري از حاملگي شروع ميشود؟

   قدرت باروري بلافاصله بعد از عمل از بين نمي‌رود و خطر حاملگي وجود دارد، بنابراين بايد تا 3 ماه بعد از عمل و يا پس از 20 بار انزال، براي انجام آزمايش مني از نظر وجود سلول نطفه به مركز بهداشتي درماني مراجعه نمائيد. در اين مدت حتماً بايد از يك روش مطمئن جلوگيري ا زبارداري استفاده كنيد.

مراقبتها و مراجعات بعد از عمل چگونه است؟

• بهتر است بعد از عمل 2 الي 3 روز از فعاليت جنسي خودداري كنيد.

• در صورت وجود درد ـ تورم و قرمزي به مركزي كه وازكتومي شده‌ايد مراجعه كنيد (جهت كم كردن عوارض فوق از مسكن يا كمپرس يخ روي محل عمل استفاده كنيد)

• بعد از عمل حداقل براي مدت 48 ساعت از انجام كارهاي سنگين و فعاليتهاي شديد خودداري كنيد و جهت راحتي حداقل بمدت 2 روز از بيضه بند يا لباس زير تنگ استفاده كنيد.

كليه خدمات و وسايل پيشگيري از بارداري در  مراكز بهداشتي درماني بصورت رايگان ارائه مي‌گردد.

دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني استان فارس -   معاونت بهداشتي - واحد بهداشت خانواده

 

---

                              روش اورژانس پيشگيري از بارداري
             «قابل توجه استفاده كنندگان از كاندوم، روش‌هاي منقطع و يا طبيعي»

   خانم گرامي، چنانچه برای پيشگيری از بارداری از كاندوم، روش‌هاي منقطع و يا طبيعي استفاده مي‌كنيد و پس از نزديكي متوجه شديد كه كاندوم استفاده شده سوراخ يا پاره شده است و يا به هر دليل احساس كرديد كه نزديكي شما مشكوك به وقوع حاملگي است با استفاده از روش اورژانس پيشگيري از بارداري به شكل زير مي‌توانيد از وقوع يك حاملگي ناخواسته جلوگيري نماييد.
تعريف:
   در اين روش با استفاده از قرص‌هاي تركيبي پيشگيري از بارداري به صورت زير از حاملگي در موارد مشكوك جلوگيري خواهد شد.
زمان و نحوه مصرف :
   بلافاصله و يا حداكثر تا 72 ساعت پس از نزديكي مشكوك به حاملگي ناخواسته فرصت داريد كه استفاده از اين روش را شروع نماييد.
   2 عدد قرص پيشگيري از بارداري نوع HD (سفيدرنگ) را همزمان ميل نموده و 12 ساعت بعد 2 عدد قرص HD ديگر را نيز با هم بخوريد.
ميزان تاثير:
   گرچه اين روش اكثراً‌ از بارداري ناخواسته جلوگيري مي‌كند ولي تاثير آن صد در صد نيست.
   به خاطر داشته باشيد كه هرچه خوردن قرص‌ها را سريع‌تر شروع نماييد امكان موفقيت اين روش بيشتر است.
عوارض جانبي:
   شايع‌ترين عارضه مصرف قرصها به اين روش حالت تهوع است كه گاهي استفراغ هم به دنبال دارد ممكن است در بعضي از موارد باعث سرگيجه شود. اين عوارض معمولاً‌ در عرض 24 ساعت از بين مي‌رود.
نكات مهم:
1- در صورت عدم وقوع قاعدگي پس از 3 هفته و يا بروز هرگونه مشكل به پزشك و يا مراكز بهداشتي درماني مراجعه نماييد.
2- روش فوق نبايد جايگزين يكي از روش‌هاي پيشگيري از بارداري شود و فقط در مواقع اضطراري و حداكثر يك‌بار در هر سيكل قاعدگي قابل استفاده است.
3- زوجيني كه مكرراً‌ ناگزير به استفاده از اين روش مي‌شوند بهتر است پس از مشاوره مجدد تنظيم خانواده روش پيشگيري از بارداري مطمئن ديگري را انتخاب كنند.
4- چنانچه قرص HD دردسترس نباشد مي‌توانيد به جاي آن 4 عدد قرص LD (كرم رنگ) را يكجا ميل كرده و 12 ساعت بعد 4 قرص LD ديگر را با هم بخوريد (جمعاً‌ 8 قرص)
بنابراين:
   چنانچه استفاده كننده هريك از روش‌هاي كاندوم، منقطع و يا طبيعي هستيد، هميشه 4 قرص HD در منزل داشته باشيد.

وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکي - دفتر سلامت خانواده و جمعيت - اداره جمعيت و تنظيم خانواده

 

---

خشم در كودكان

خشم چيست؟

   خشم حالت برانگيختگي و هيجان شديد در هنگام روبرو شدن با محرك‌هاي نامناسب محيطي است و احساسي است كه همه‌ي بچه‌ها به نوعي ‎آن را تجربه مي‌كنند. خشم بخشي از زندگي ماست و همه بچه‌ها خواهند آموخت كه چگونه با خشم خود كنار بيايند، گاهي با روشي مفيد و گاهي به روشي كه مضر است.

مواردي كه باعث خشم در كودكان مي‌شود:

1-   پرخاش و آزار كلامي

2-   حمله فيزيكي

3-   طرد شدن

4-   اصرار و پافشاري براي انجام كار

5-   تجاوز جنسي به آنها

 

• والدين چه مي‌توانند بكنند؟

   كنترل احساس خشم يك مهارت مهم زندگي است. والدين و بزرگترها مي‌توانند به بچه‌ها بياموزند كه چگونه با خشم خود به روش مفيد و مؤثر برخورد كنند و مهارت‌هايي را به كودكان بياموزند كه آنها بتوانند در موقعيت‌هاي مختلف از آن مهارت‌ها استفاده كنند و زندگي بهتر و سالم‌تري داشته باشند.

ابزار و وسايلي كه براي كنترل و اداره خشم مورد استفاده قرار مي‌گيرد شامل دو دسته كلي است:

1- ابزار بدني

2- ابزار فكري

   ابزار بدني: آن دسته از روش‌هايي است كه ما در آن از بخشي از بدن خود براي آرام كردن خود استفاده مي‌كنيم مثل دراز كشيدن و شل كردن عضلات بدن و در مورد كودكان بغل كردن و نوازش آنها.

   ابزار فكري: از فكر براي تعديل خشم خود استفاده كنيم. مانند: شوخي كردن و معطوف كردن افكار كودك به سمت موضوعات جذاب و خوشايند.

(بطور كلي آموختن روش‌هاي زير به كودكان كمك مي‌كند تا خشم خود را به روش مؤثري بروز دهند.)

• به كودكان بياموزيم كه چگونه خود را آرام سازند. يكي از بهترين راه‌ها براي سازگاري با پاسخ‌هاي فيزيكي مضر در برابر خشم اين است كه كار فيزيكي ديگري انجام دهيم مثل گوش دادن به موسيقي، دوش گرفتن با آب‌گرم، كشيدن نقاشي و……

• چگونگي برقراري ارتباط و بيان و انتقال احساس را به كودكمان بياموزيم.

• مهارت‌هاي حل مساله را به كودكمان بياموزيم. بطور مثال چگونگي برخورد با مشكلاتي كه كودك با آن مواجه مي‌شود.

• شوخي كردن

• به بچه‌ها بياموزيم كه هنگام خشم چه كارهايي را مي‌توانند انجام دهند و چه كارهايي را نمي‌توانند انجام دهند.

كارهايي را كه نبايد انجام دهند:

شكستن وسايل، فرياد زدن بر سر كسي، آسيب رساندن به خودشان، پرت كردن اشياء به طرف كسي.

 اما ميتوانئد يان كارها را انجام دهند:

گريه كردن در يك محل خلوت

كشيدن يك نقاشي صحبت كردن راجع به موضوع ناراحت كننده‌ دور شدن از موقعيت،‌رفتن به جايي ساكت و آرام،‌كمك خواستن،‌گوش دادن به موسيقي………

• ميتوانيم بچه‌ها را تشويق كنيم تا احساس خشمشان يا احساسات دروني خود را بنويسند.

بهتر است در موقع خشم كودك برخورد شما اينگونه باشد:

سعي نكنيد در كودك اين باور را ايجاد كنيد كه عصبانيتش بي‌مورد است و مساله مهمي وجود نداشته است،‌بلكه با او همدردي كنيد و به او بگوييد، كه مي‌فهميد كه چه احساسي دارد و مي‌فهميد كه او عصباني است.

• خشم او را كوچك،‌حقير و مسخره جلو ندهيد و در لحظه عصبانيت كودك نخنديد. گفتن جملاتي مثل:‌ مرد به اين بزرگي خجالت داره، وقتي عصباني هستي چقدر زشت مي‌شوي… او را عصباني‌تر مي‌كند.

•  در هنگام خشم كودك رفتار خودتان را مثال نزنيد بلكه راجع به احساسات او صحبت كنيد.

• سخنراني و نصيحت نكنيد.

• او را با كودكان ديگر مثل خواهر،‌برادر و همكلاسي‌هايش مقايسه نكنيد.

• كودك را تشويق كنيد كه راجع به احساس خودش صحبت كند.

• بچه‌ها را تشويق كنيد تا راجع به تعاملات برانگيزنده خشم صحبت كننند.زماني كه بچه‌ها را جع به احساسشان و عواملي كه اين احساس را بوجود آورده صحبت مي‌كنند، گوش كردن بدون قضاوت و بدون دستور دادن و نصيحت كردن به آنها كمك مي‌كند تا درك كنند كه مي‌توانند بطور متفاوتي احساس كنند.

دانشگاه علوم پزشکي و خدمات  بهداشتي درماني استان فارس - مرکز بهداشت استان فارس

واحد سلامت جوانان و مدارس ( بهداشت روان)

 

---

دنياي نوجوانان و نحوه رفتار با آنان

فهرست مطالب:

1. سه نمونه از مراجعات

2. سنين نوجواني و بلوغ

3. خصوصيات عاطفي و رواني دوره نوجواني و بلوغ

4. چند توصيه به والدين و مربيان جهت کاستن مشکلات نوجوانان

    دو نمونه از مراجعه والدين نوجوانان به كاشناس:

• مورد اول:

مادر نوجوان: نمي‌دانم چه اتفاقي براي دخترم افتاده كه به كلي عوض شده است.

كارشناس: منظورتان چيست؟

مادر نوجوان: كم غذا مي‌خورد. هميشه دوست دارد امر و نهي كند. به جاي اينكه درسهايش را بخواند علاقمند است شعر و قصه بخواند زود عصباني مي‌شود.

كارشناس: دختر خانم شما چند ساله است؟

مادر نوجوان: چهارده سال

كارشناس: مدرسه مي‌رود؟

مادر نوجوان: بله سال دوم دبيرستان است.

كارشناس: علائمي‌كه ذكر كرديد هميشه در دختر شما بوده است؟

مادر نوجوان: خير حدود يكسال است كه كم‌كم شديدتر شده در منزل خيلي بهانه‌گيري مي‌كند. هر روز كفش و لباس جديدي مي‌خواهد از وضعيت زندگي ناراضي است.

خيلي زودرنج است. بيشتر وقتها دلش مي‌خواهد تنها باشد و…

• مورد دوم:

پدر نوجوان: پسرم تا به حال هيچ مساله و مشكلي نداشته ولي نمي‌دانم چرا يك مرتبه عوض شده است.

كارشناس: منظورتان چيست؟

پدر نوجوان: هميشه مؤدب و آرام بود. ولي مدتي است كه بسيار عصباني است و بيشتر اوقات بي‌حوصله است. همه‌اش از سردرد و بي‌اشتهايي شكايت مي‌كند. نسبت به غذا اصلاً اشتها ندارد. مرتب بهانه مي‌گيرد. با خواهر كوچكتر از خودش هميشه جر و بحث دارد.

كارشناس: وقتي حالت عصبانيت و پرخاشگري دارد شما چه مي‌كنيد؟

پدر نوجوان: ديگر خسته شده‌ام چاره ديگري ندارم گاهي او را تنبيه مي‌كنم و سرش فرياد مي‌كشم و …

كارشناس: آيا از تنبيه‌ها و فرياد كشيدن‌ها نتيجه مثبتي گرفته‌ايد؟

پدر نوجوان: خير، تازه آنوقت عصباني‌تر و لجبازتر مي‌شود.

نمونه‌اي از مراجعه يك نوجوان به كارشناس:

نوجوان: پدر و مادرم مرا درك نمي‌كنند و اين موضوع مرا عصباني مي‌كند.

كارشناس: چرا فكرمي‌كني كه آنها تو را درك نمي‌كنند؟

نوجوان: آخر مي‌دانيد مثلاً‌ من مي‌خواهم تنها باشم و با دوستانم به گردش بروم اما آنها معتقدند كه حتماً‌ بايد با خودشان باشم و يا اينكه گاهي وقتها آنها كه به ميهماني مي‌روند من مايل نيستم با آنها باشم و همين موضوع باعث درگيري بين من و پدر و مادرم مي‌شود.

 كارشناس: آيا هيچگاه سعي كرده‌اي وضعيت روحي و علاقه‌‌ها و آرزوهاي خود را با والدين درميان بگذاري؟

نوجوان: سعي مي‌كنم اما آنها فكر مي‌كنند كه من هنوز (بچه) هستم و هر كاري كه مي‌خواهم انجام بدهم بايد طبق تصميم‌گيري آنها باشد و اين موضوع مرا رنج مي‌دهد و عصباني مي‌كند.

كارشناس: وقتي عصباني مي شوي چه مي‌كني؟

نوجوان: گاهي فرياد مي‌كشم وگاه نيز از عصبانيت به گريه مي‌افتم دست خودم نيست.

كارشناس: مي‌داني بلوغ به چه معناست؟

نوجوان: راجع به آن چيزهايي شنيده‌ام ولي دقيقاً‌ نمي‌دانم.

كارشناس: بسيار خوب برايت توضيح مي‌دهم و ….

 سنين نوجواني و بلوغ:

   سنين نوجواني و جواني از ديدگاهها و نظريات مختلف متفاوت است اما معمولاً‌ بين 12 تا 25 سالگي را شامل مي‌شود (12 تا 18 سالگي نوجواني و 18 تا 25 سالگي جواني) سن بلوغ در محيط‌هاي مختلف متفاوت بوده عوامل متعددي از جمله عوامل زيستي،‌اجتماعي و جغرافيائي در زمان پيدايش آن دخيل است. ولي معمولاً دختران بين 13 تا 14 سالگي و پسران بين 15 تا 16 سالگي به بلوغ جنسي مي‌رسند.

خصوصيات عاطفي و رواني دوره نوجواني و بلوغ:

      1- عدم تعادل و بي‌ثباتي عاطفي يكي از بارزترين ويژگيهاي اين دوره مي‌باشد. اكثر اوقات به هنگام بروز خشم نمي‌توانند رفتار و گفتار خود را كنترل نمايند. خيلي زود متاثر مي‌شوند به خصوص زماني كه احساس مي‌كنند كسي به حرفشان گوش نمي‌دهد و به همين خاطر دست به اعمال ناخوشايندي مي‌زنند و سپس پشيمان شده خود را سرزنش مي‌كنند. حساسيت‌ها و هيجانات ناشي از زودرنجي كه از خصوصيات دائمي اين دوران مي‌باشد. اغلب به علت تغييرات و تحولات غدد داخلي و ميزان ترشحات هورمونها و نوع تربيت و آموزش دوران گذشته است كه در مجموع وضع زندگي عاطفي آنها را تغيير مي‌دهد و گاهي با كوچكترين برخوردي عصباني مي‌شوند و به هنگام عصبانيت و خشم ممكن است به گريه متوسل شوند و يا غمگين و افسرده به تنهايي پناه ببرند.

     2- مورد توجه همسالان واقع شدن و به خصوص تاييد آنها را كسب نمودن و افزودن دوستان همجنس باعث مي‌شود كه اهميت بزرگسالان در نزد آنها كمتر از همكلاسان و همسالان باشد. بنابراين كسب استقلال عاطفي از والدين نيز در اين دوره از اهميت خاصي برخوردار است.

     3- تحمل شنيدن انتقاد و سرزنش را ندارند،‌ ولي برعكس خودشان از ديگران انتقاد مي‌كنند كه گاهي اوقات منجر به اختلاف نظر با والدين مي‌شود و باعث عدم ارتباط صميمانه با آنها مي گردد.

      4- احساسات فداكارانه و مبارزه با ظالم و دفاع از مظلوم و ستمديده در اين دوره ظاهر مي‌شود.

      5- مي‌خواهند به ديگران بقبولانند كه افراد مهمي هستند، اثبات اين امر كه آنها چندان هم مهم نيستند آنها را مي‌رنجاند.

     6- در برابر ناكاميها حالات ياس و نااميدي به آنها دست مي‌دهد. بسيار غمگين و افسرده مي‌شوند و احساس مي‌كنند ديگر همه ‌چيز تمام شده است و به گريه‌هاي شديد متوسل مي‌شوند.

     7- به وضع ظاهر و لباس و آرايش خود توجه دارند و گاهي مدتها وقت خود را جلوي آئينه به اين امر اختصاص مي‌دهند.

      8- حالات رويايي و عاشق پيشگي دارند.

      9- نگران آينده هستند، آينده تحصيلي، شغلي، اقتصادي، اخلاقي و جنسي كه اين نگرانيها خود موجب پيدايش اضطراب و پريشان خاطري در آنها مي‌گردد

آي. يو، دي

(دستگاه داخل رحمي)

   روشهاي جلوگيري از بارداري به ترتيب درجه اطمينان

1- بستن لوله‌ها در مرد (وازكتومي)

2- بستن لوله‌ها در زن (توبكتومي)

3- كپسولهاي كاشتني و آمپولهاي تزريقي

4- قرصهاي ضد بارداري

5- آي‌. يو. دي

6- قرص‌هاي مخصوص زمان شيردهي

7- كاندوم

   آي. يو. دي يا دستگاه داخل رحمي وسيله‌اي است كوچك از جنس پلاستيك كه براي جلوگيري از حاملگي در داخل رحم قرار داده مي‌شود. اين روش از مناسبترين روشها در دوران شيردهي مي‌باشد.

آي. يو. دي براي چه كساني مناسب است؟

   اين روش براي بسيار از خانمها مناسب است از جمله:

• خانمهائيكه تعداد فرزند كافي دارند.

• مايل به استفاده از روشهاي هورموني نيستند.

• استفاده روزانه از وسيله پيشگيري براي آنها مشكل است.

مدت اثر آي. يو. دي چقدر است؟

   آي. يو. دي مس‌دار كه در حال حاضر در مراكز بهداشتي درماني وجود دارد به مدت 10-8 سال باعث جلوگيري از حاملگي مي‌شود. احتمال حاملگي با اين روش بسيار كم مي‌باشد.

چه زماني مي‌توان آي. يو. دي گذاشت؟

• در دوران خونريزي ماهانه 2- 5 روز اول قاعدگي

• 6 هفته بعد از زايمان

 بعد از سقط:

• چنانچه سقط در سه ماهه اول حاملگي باشد بلافاصله و در صورتيكه سقط بعد از سه‌ماهگي باشد 6 هفته بعد از سقط مي‌توان اقدام به گذاردن آي. يو. دي كرد.

هشدار:

   در صورت وجود هر كدام از علائم زير به مركز بهداشتي درماني مراجعه كنيد.

• عقب افتادگي قاعدگي

• خونريزيهاي غيرطبيعي

• دردهاي پائين شكم و در هنگام نزديكي

• ترشحات غير طبيعي همراه با احساس خستگي و تب و لرز

 چه معاينات و آزمايشاتي قبل و بعد از گذاردن آي. يو. دي بايد انجام داد؟

   قبل از گذاردن آي. يو. دي معاينه لگن و آزمايش دهانه رحم (پاپ اسمير) بايد انجام شود.

   بعد از گذاردن آي. يو. دي بايد در ماه اول پس از پايان خونريزي ماهيانه و سپس سه ماه بعد و متعاقباً هر 6 ماه يكبار جهت خونريزي ماهيانه و سپس سه ماه بعد و متعاقباً هر 6 ماه يكبار جهت معاينه و كنترل مراجعه كرد.

   در فواصل كنترلها و معاينه هرگاه با مشكلي مواجه شديد با پزشك يا ماما مشورت كنيد.

رعايت نظافت دستگاه تناسلي بخصوص در خانمهائي كه از آي. يو. دي استفاده مي‌كنند از بروز عفونت پيشگيري مي‌كند.

كليه خدمات و وسايل پيشگيري از بارداري در مراكز بهداشتي درماني بصورت رايگان ارائه ميگردد

دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني استان فارس -   معاونت بهداشتي - واحد بهداشت

آمپولهاي تزريقي

 (مدروكسي پروژسترون)

   روشهاي جلوگيري از بارداري به ترتيب درجه اطمينان

1-     بستن لوله‌ها در مرد (وازكتومي)

2-    بستن لوله‌ها در زن (توبكتومي)

3-    كپسولهاي كاشتني و آمپولهاي تزريقي

4-    قرصهاي ضد بارداري

5-    آي‌. يو. دي

6-    قرص‌هاي مخصوص زمان شيردهي

7-    كاندوم

   آمپولهاي تزريقي يكي ديگر از روشهاي مؤثر پيشگيري از بارداري هستند. اين آمپولها حاوي هورمون‌ پروژسترون بوده و در دوران شيردهي هم روشي مناسب مي‌باشد و تاثيري بر مقدار شير ندارد.

اين روش براي چه كساني مناسب است؟

-         خانواده‌هائيكه به تعداد كافي فرزند دارند ولي مايل به بستن لوله‌هاي رحمي يا وازكتومي نيستند.

-         خانمهاي لاغر

-         خانمهائيكه مصرف روزانه قرص ضدبارداري بر ايشان مشكل است.

-         خانمهائيكه نزديك به سن يائسگي هستند.

در چه مواردي نبايد از اين روش استفاده كرد؟

-         حاملگي يا احتمال آن

-         خونريزي غير طبيعي رحمي

-         بيماري قند

-         سابقه خارش شديد

-         بيماريهاي پستان

-         فشار خون بالا

-         خانمهائيكه تا به حال زايمان نگرده‌اند

-         خانمهاي جوان 10 تا 19 سال

-         خانمهاي داراي قاعدگي نامنظم

عوارض جانبي اين روش چيست؟

-         اختلال در قاعدگي بصورت لكه‌بيني و يا قطع قاعدگي

-         در بعضي خانمها افزايش وزن

-         در تعداد كمي از خانمها، سردرد و تغييرات خلقي

نحوه استفاده از اين روش چگونه است؟

   استفاده از اين روش بصورت تزريقي در عضله سرين يا بازو مي‌باشد و هر سه ماه يكبار تكرار مي‌شود. زمان اولين تزريق در 5 روز اول قاعدگي مي‌باشد.

در صورتيكه :

   بعلت شيردهي قاعدگي نداريد، لازم نيست منتظر شروع قاعدگي شويد. ميتوانيد پس از اطمينان از عدم حاملگي اقدام به تزريق نمايند.

• در صورتيكه از قرصهاي تركيبي جلوگيري از حاملگي (ال‌دي و تري‌فازيك) استفاده مي‌كنيد بلافاصله پس از قطع قرص مي‌توانيد اقدام به تزريق كنيد.

• بلافاصله پس از زايمان در صورتيكه شير نميدهيد و در صورت شيردهي بهتر است شش هفته بعد از زايمان اولين تزريق را انجام دهيد.

• بلافاصله بعد از سقط

بازگشت باروري پس از قطع تزريق چقدر طول مي‌كشد؟

   معمولاً طي دو سال پس از قطع تزريق، باروري امكان پذير خواهد بود.

قبل از استفاده از هر روش جلوگيري از بارداري مي‌بايست آزمايش نمونه از دهانه رحم (پاپ اسمير) انجام گيرد.

كليه خدمات و وسايل پيشگيري از بارداري در مراكز بهداشتي درماني بصورت رايگان ارائه مي‌گردد.

اختلالات قاعدگي و بهداشت دوران قاعدگي

( ويژه دختران و بانوان)

قاعدگي چيست؟

   قاعدگي يا عادت ماهانه كه به آن پريود، (قاعدگي) رگل و حيض هم مي‌گويند به خونريزي دوره‌اي رحم كه در واقع خروج خون و قطعات ريزش يافته داخلي رحم مي‌باشد، گفته مي‌شود.

چرا قاعدگي اتفاق مي‌افتد؟

   مغز با ترشح هورمون‌هاي خاصي روي تخمدانها اثر گذاشته و از تخمدانها هورمونهايي ترشح مي‌شوند كه روي سلولهاي رحم اثر مي‌گذارند و آن را براي حاملگي آماده مي‌كنند. اگر فرد حامله نشود ميزان اين هورمونها كم شده و سلولهاي داخل رحم ريزش مي‌كنند. و قاعدگي اتفاق مي‌افتد.

فواصل قاعدگي:

   فاصله بين دو قاعدگي در افراد مختلف و همچنين در يك فرد ثابت نيست. معمولاً فاصله طبيعي بين شروع يك قاعدگي تا شروع قاعدگي بعدي 28 روز است اما فقط در تعداد كمي از زنان اين فاصله كاملاً منظم است.

   فاصله بين دو قاعدگي تحت تاثير عوامل زيادي مانند اضطراب و نگراني، تغييرات فصلي و آب و هوا، تغيير محيط زندگي و تغذيه قرار دارد. اما به طور كلي فاصله بين دو قاعدگي بين 21 تا 35 روز طبيعي است.

طول مدت قاعدگي:

   خون قاعدگي به تدريج و طي 3 تا 8 روز از بدن خارج مي‌شود، مقدار خونريزي در هر بار 30 تا 80 ميلي‌ليتر است و به طور متوسط و بطور طبيعي روزانه 3 تا 5 نوار‌بهداشتي استفاده مي‌شود.

 سن شروع قاعدگي:

   سن شروع قاعدگي معمولاً حدود 11 تا 13 سالگي است. اگر قاعدگي قبل از 9 سالگي يا پس از 16 سالگي ظاهر شود بايد به پزشك مراجعه شود. در 1 تا 2 سال اول پس از شروع، وجود بي‌نظمي در قاعدگي امري طبيعي است كه بعد به تدريج منظم مي‌شود.

قاعدگي دردناك (ديسمنوره)

   قاعدگي دردناك يكي از شايعترين مشكلات زنان محسوب مي‌شود. بيش از نيمي از زنان در هنگام قاعدگي دچار درد مي‌شوند و حدود يك‌درصد آنها به مدت 1 تا 3 روز توانايي انجام فعاليتهاي روزمره را ندارند.

نوع و محل درد قاعدگي:

   درد معمولاً در محل كمر و زير شكم و پهلوها ظاهر مي‌شود و به صورت قولنجي است، يعني شدت آن كم و زياد مي‌شود. درد در روز اول شديد است و به تدريج كاهش مي‌يابد. دردگاهي با تهوع، استفراغ، ضعف، خستگي و سردرد همراه است. درد قاعدگي ممكن است در همه دوره‌هاي خونريزي يا فقط در بعضي از دوره‌ها اتفاق بيافتد.

   قاعدگي دردناك معمولاً با افزايش سن و پس از ازدواج و زايمان كاهش مي‌يابد.

 اقدامات مفيد جهت كاهش و رفع درد قاعدگي:

1. ماساژ شكم، كمر،‌ پهلوها و استفاده از حوله گرم يا كيسه آب‌گرم و پوشاندن لباس گرم.

2. خم شدن روي آرنج .و زانوها (به حالت چمباتمه)

3. انجام برخي نرمش‌ها و پياده‌روي و حمام كردن با آب گرم

4. استفاده از غذاهاي ساده و زود‌هضم و مقوي و پرهيز از غذاهاي نفاخ و سنگين

5. مصرف دم‌كرده‌هاي خانگي مانند بابونه، گل‌گاو‌زبان،‌چاي سبز و مايعات گرم مانند چاي كمرنگ

• با تجويز پزشك مي‌توان از داروهايي جهت تسكين درد استفاده نمود. مثل استامينوفن، مفناميك‌اسيد و بروفن

• ممكن است در مواردي كه درد شديد باشد پزشك قرصهاي پيشگيري از بارداري را تجويز كند.

 اختلالات (سندرم) قبل از قاعدگي:

   اكثر زنان چند روز قبل از شروع قاعدگي مسائلي را مانند افزايش وزن، ورم،‌سفتي و احساس درد در پستانها، علايم افسردگي، اضطراب و بي‌قراري را تجربه مي‌كنند.

   افزايش اشتها، ميل به غذاهاي خاص مثل شيريني‌جات، خستگي، بي‌حالي، اشكال در تمركز حواس،‌يبوست، بي‌خوابي، و يا پرخوابي از علايم ديگر هستند.

   به مجموعه اين علايم اختلالات قبل از قاعدگي مي‌گويند كه شديد شدن آنها، سندرم قبل از قاعدگي را بوجود مي‌آورد.

   در واقع اين سندرم به صورت تكرار برخي علائم جسمي و رواني قبل از عادت ماهانه است كه بعد از قاعدگي كاملاً از بين مي‌روند.

   اين علائم ممكن است خفيف، متوسط يا شديد باشند در برخي موارد علايم به قدري شدت دارند كه در روابط اين افراد با ديگران اختلال ايجاد مي‌شود سن شايع بروز اين بين 20 تا 40 سالگي است . بيشترين شدت علائم در طي 5 روز قبل از از قاعدگي است و با شروع قاعدگي شدت علائم ناگهان كاهش و طي 3 تا 4 روز بعد از شروع قاعدگي از بين مي‌روند.

   علائم خلقي و رفتاري از شايعترين علايم همراه با سندرم قبل از قاعدگي هستند كه شامل بي‌قراري، افسردگي، اضطراب و بي‌ثباتي خلق و رفتار مي‌باشند.

 درمان سندرم قبل از قاعدگي:

   به علت تنوع علايم، درمان يكسان و ثابتي جهت اين بيماري وجود ندارد. ولي انجام اقدامات زير مفيد مي‌باشند.

روان درماني:

   جهت درمان علايم رفتاري و خلقي سندرم قبل از قاعدگي روان‌درماني مفيد مي‌باشند.

ورزش:

   ورزش باعث كاهش علايم پستاني، ورم و شكايات جسمي مي‌شود و حتي مي‌تواند در بهبود علائم روحي مثل افسردگي و اضطراب مؤثر باشد.

تغذيه:

   كاهش مصرف قند و شيريني و استفاده از مواد غذايي حاوي پروتئين (مانند حبوبات، گوشت مرغ و ماهي) سبزيجات و ميوه‌جات در بعضي از بيماران مفيد واقع مي‌شود. افزايش تعداد وعده‌هاي غذايي و كاهش حجم غذا در هر وعده نقش مهمي در كاهش علايم دارد.

   در افراد مبتلا به اين بيماري مصرف نمك نيز بايد همانند مواد قندي محدود شود كاهش مصرف چاي و قهوه نيز در بهبود علايم اين افراد نقش دارد.

   در مواردي كه علايم شديد باشند ممكن است پزشك داروهاي خاصي را تجويز نمايد.

بهداشت دوران قاعدگي:

   به علت باز بودن دهانه رحم در دوران قاعدگي رعايت بهداشت فردي در اين دوران بسيار ضروري است و عدم رعايت بهداشت ممكن است باعث ايجاد عفونت و عوارضي مانند نازايي درآينده گردد.

   چون خون محيط مناسبي براي رشد انواع ميكروبها مي‌باشد علاوه بر ايجاد عفونت باعث ايجاد بوي ناخوشايند مي‌گردد.

   در دوران قاعدگي تا حدامكان از نواربهداشتي استفاده كنيد و نوارها را به فواصل كوتاه و حداقل هر 3 تا 4 ساعت عوض نماييد.

   هنگام تعويض نوار‌بهداشتي به خاطر داشته باشيد كه نوار بهداشتي آلوده را در كاغذ يا روزنامه باطله پيچيده در يك نايلون گذاشته و آن را در سطل زباله بيندازيد.

   اگر امكان استفاده از نواربهداشتي براي شما وجود ندارد مي‌توانيد از پارچه‌هاي نخي استفاده كنيد و پس از مصرف بلافاصله با آب سرد و صابون شسته و در آفتاب خشك كنيد .و بهتر است اتو نماييد.از پنبه و دستمال كاغذي به تنهايي استفاده نكنيد زيرا ممكن است الياف آنها جذب شود.

   مي‌توان پنبه يا دستمال كاغذي را در گاز استريل قرار داده و استفاده نمود.

 حمام كردن در دوران قاعدگي:

   در روزهاي عادت ماهانه و هنگام خونريزي، حمام كردن روزانه نه تنها ضرري ندارد بلكه ضروري نيز مي‌باشد و باعث از بين رفتن بوي ناخوشايند بدن و رفع خستگي و كسالت مي‌گردد.

   توجه داشته باشيد كه در هنگام استحمام، از نشستن در كف حمام خودداري كنيد و به شكل ايستاده حمام كنيد.

 ورزش در دوران قاعدگي:

   در دوران قاعدگي ورزش بخصوص ورزش‌هاي سبك نه تنها معني ندارد بلكه سبب نشاط، سلامت جسمي و رواني فرد مي‌شود.

   انجام برخي ورزش‌هاي سبك در دوران قبل از  قاعدگي تا حدودي مشكلات جسمي و رواني اين دوره را تسكين مي‌دهد.

   بنابراين در اين دوران استراحت مطلق و ماندن در رختخواب ضرورتي ندارد و فرد مي‌تواند كارهاي روزانه خود را انجام دهد.

 مسايل شرعي در دوران قاعدگي:

   نزديكي كردن در روزهاي خونريزي علاوه بر اينكه از نظر شرعي منع شده است ممكن است باعث ايجاد عفونتهاي دستگاه تناسلي شود. بنابراين از انجام نزديكي در روزهاي خونريزي بايد جداً اجتناب كرد.

   پس از پايان خونريزي بايستي براي نماز، روزه و ساير اعمال شرعي كه به طهارت نياز است غسل نمود.

   براي آگاهي در مورد انواع غسل و نحوه انجام آن و احكام غسل به رساله مراجع تقليد مراجعه كنيد.

مرکز بهداشت استان فارس - واحد بهداشت خانواده - طرح امنيت غذا و تغذيه

آزمايش پاپ اسمير و سرطان دهانه رحم را بهتر بشناسيم

                                          سلامت زن = سلامت جامعه
شرح مختصري در مورد رحم
   رحم يك عضو عضلاني تو خالي است كه در محوطه لگن بين مثانه و راست روده قرار گرفته است.
   اين عضو در قسمت بالا پهن و در قسمت پايين باريك شده و داراي سه بخش جسم رحم، تنگه رحم و دهانه رحم مي‌باشد.
   دهانه رحم تهتاني ترين بخش رحم مي‌باشد.

سرطان دهانه رحم چيست؟
   سرطان دهانه رحم يكي از شايع ترين سرطان‌هاي دستگاه‌تناسلي زنان است كه به راحتي در مراحل اوليه قابل تشخيص و درمان كامل مي‌باشد و در صورتي كه تشخيص آن به تاخير افتد درمان مشكل و گاهي ناموفق خواهد بود. خانمهايي كه چندين بار ازدواج كرده اند بيشتر مستعد ابتلا به اين سرطان هستند.

در افراد زير خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم افزايش مي‌يابد:
- زناني كه در سنين پايين ازدواج مي‌كنند.
- زناني كه شوهر آنها قبلاً همسر مبتلا به سرطان دهانه رحم داشته است.
- زناني‌ كه دخانيات مصرف مي‌كنند.
- زناني كه دچار كمبود ويتامين aوc و اسيد فوليك هستند.
در صورت مشاهدههر يك از علائم زير بايد به پزشك مراجعه شود:
- هر گونه خونريزي غيرطبيعي (لكه بيني، خونريزي پس ازنزديكي و خونريزي پس از يائسگي )
- هرگونه ترشح غير طبيعي
- درد شديد لگني
- كاهش شديد وزن و بي اشتهايي
پاپ اسمير
   (آزمايش زودرس سرطان دهانه رحم) اين آزمايش بسيار ساده، به تشخيص سريع و درمان به موقع سرطان دهانه رحم قبل از آنكه پيشرفت كرده و علائم ديگري را نشان بدهد كمك مي‌كند.
   در آزمايش پاپ اسمير نمونه‌اي از سلولهاي دهانه رحم جهت بررسي تغييرات خوش خيم و يا بد خيم برداشته مي‌شود.
انجام پاپ اسمير براي چه افرادي لازم مي‌باشد.

   كليه زنان ازدواج كرده بايد تا سه سال متوالي پاپ اسمير را انجام بدهند و در صورت طبيعي بودن نتيجه آزمايشات، آزمايش هر سه سال يكبار تكرار گردد.
   همچنين در صورت وجود هرگونه ابهام در نتيجه آزمايش، اين آزمايش بايد بر طبق نظر پزشك و يا ماما در فواصل كمتر تكرار گردد و در صورت نياز آزمايشات تشخيصي كاملتر انجام گارد.
افراد زير بيشتر در معرض ابتلا به سرطان دهانه رحم بوده و بايستي آزمايش را به طور مرتب انجام دهند:
زناني كه اولين بارداري آنها قبل از سن 20 سالگي بوده و يا زايمان‌هاي متعدد داشته‌اند.
1- 2- زناني كه روابط زناشويي قبل از 18 سالگي داشته‌اند.
3- زناني كه مبتلا به عفونتهاي ناحيه تناسلي مثل تبخال باشند.
4- زناني‌كه شوهرانشان تعدد زوجات دارند.
5- زناني كه در روابط جنسي پايبند اصول اخلاقي نيستند.
قبل از آزمايش پاپ‌اسمير توجه به نكات ذيل ضروري است.
- 24 ساعت قبل از آزمايش نزديكي صورت نگرفته و لكه بيني و خونريزي وجود نداشته باشد.
- 48 ساعت قبل از آزمايش شستشوي داخل واژن صورت نگرفته و از كرمهاي واژينال استفاده نشده باشد.
- بهترين زمان نمونه برداري در اواسط سيكل قاعدگي است، و مي‌توان از روز دهم تا بيست و سوم قاعدگي نمونه برداري را انجام داد.

                                 پاپ اسمير، تشخيص سريعتر، درمان بهتر
چگونگي انجام پاپ اسمير
   از شما خواسته مي‌شود بر روي تخت مخصوص معاينه زنان قرار بگيريد. سپس پزشك يا كارشناسان بهداشتي زن با استفاده از وسايل مخصوص كه كاملاً بي خطر هستند دهانه‌ واژن را باز نموده و توسط يك قاشقك سلولهاي دهانه رحم را جمع‌آوري مي‌نمايد آنگاه سلولهاي جمع‌آوري شده را بر روي لام با استفاده از محلولهاي مخصوص ثابت مي‌كند تا از تغيير شكل سلولها هنگام خشك شدن در هواي معمولي جلوگيري شود.
   بعد از گرفتن نمونه، لام توسط افراد متخصص ديده شده تا از ميان صدهزار سلول، سلولهاي سرطاني و يا در حال سرطاني شدن را تشخيص دهند.
   بعد از انجام آزمايش پاپ اسمير، پزشك يا كارشناسان بهداشت زن با پوشيدن دستكش‌هاي استريل به انجام معاينات مخصوص و بررسي جسم رحم و تخمدان مي‌پردازند.
طبق آمار زناني كه هر سال اين آزمايش را انجام ميدهند 70درصد كمتر از ديگران دچار مرگ و مير ناشي از سرطان دهانه رحم مي‌شوند.
   تشخيص سرطان دهانه رحم در مراحل اوليه و درمان به موقع آن 90 درصد موارد طول عمر را افزايش مي‌دهد.
   براي انجام تست پاپ اسمير مي‌توان به مراكز بهداشتي ودرماني يا به مطب پزشكان عمومي و يا متخصصين زنان و زايمان مراجعه نمود.

پاپ اسمير روش تشخيصي ارزان و قابل اعتماد است

 

آموزش و اطلاع رسانی ـ راهنمای تغذیه با شیر مادر

تغذیه انحصاری با شیر مادر:
از دادن آب، آب قند، شیر مصنوعی و سایر مایعات و غذاها در 6 ماه اول به شیرخوار بپرهیزید. فقط شیر مادر و قطره مولتی ویتامین در 6 ماه اول کافی است.
شیر مادر را تا پایان دو سالگی همراه با غذاهای کمکی ادامه دهید.

تغذیه مکرر در طول شبانه روز:
در تمام مدت شبانه روز در کنار نوزاد خود باشید. مهمترین عامل در افزایش شیر مادر، مکیدن مکرر و تخلیه مرتب پستانها برحسب میل و تقاضای شیرخوار در شب و روز می باشد.

عدم استفاده از شیشه و پستانک:
از بکار بردن شیشه و پستانک جدا خودداری کنید.
استفاده از شیشه:
ـ موجب کاهش میل مکیدن شیرخوار از پستان و کاهش شیر مادر می شود.
ـ موجب انتقال عفونتها و آلودگیها و بیماری به شیرخوار می شود.
ـ فرم دندانها و قالب فکها را تغییر می دهد.

تشخیص کافی بودن شیر مادر:
بهترین راه تشخیص کافی بودن شیر مادر، افزایش وزن شیرخوار بر اساس منحنی رشد است. برای پایش رشد کودکان و اطمینان از کفایت شیر خود به پزشک یا مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کنید.
پس موارد زیر را علت ناکافی بودن شیر خود تصور نکنید:
گریه زیاد شیرخوار می تواند به علت خیس بودن کهنه، سرد یا گرم بودن، ملاقات بیش از حد بستگان، بیماری، قولنج یا ... باشد.
زود به زود شیر خوردن به لحاظ هضم آسان و قابلیت جذب بالای شیر مادر است.
مکیدن طولانی پستان می تواند به لحاظ وضعیت نادرست پستان گرفتن شیرخوار باشد و اصلاح وضعیت شیردهی مشکل را برطرف می کند.
کم بودن شیر روزهای اول: مقدار شیر روزهای اول(آغوز) کم است اما برای نوزاد کافی، حیاتی و ضروری است و اولین واکسن او در برابر بیماریها محسوب می شود.
کافی نبودن شیر هنگام دوشیدن ملاک میزان تولید شیر نیست زیرا پستان با مکیدن شیرخوار شیر کافی تولید می کند.
کوچک بودن پستانها: تولید شیر به اندازه پستانها بستگی ندارد. مکیدن مکرر موجب تولید شیر بیشتر می شود.

شیردهی مادران شاغل:
اگر شاغل هستید:
ـ در تمام مدت مرخصی زایمان شیرخوار را فقط با شیر خود تغذیه کنید.
ـ پس از بازگشت به کار، دفعات شیردهی در عصر و شب را افزایش دهید.
ـ از مرخصی ساعتی شیردهی برای تغذیه شیرخوار با شیر مادر در طول ساعت کار استفاده کنید.
ـ شیر خود را بدوشید. تخلیه مرتب پستانها به افزایش شیر کمک می کند.
ـ شیر دوشیده شده را برای تغذیه شیرخوار ذخیره کنید تا در زمان دور بودن از او با این شیر تغذیه شود. شیر دوشیده شده مادر را باید با قاشق و فنجان به شیرخوار بدهند.
شیر دوشیده شده 6-8 ساعت در دمای اتاق (محل خنک) و تا 48 ساعت در یخچال و 3 ماه در فریزر قابل نگهداری است.

روش دوشیدن شیر با دست:
ـ دوشیدن شیر با دست بهترین روش دوشیدن است
ـ فکر کردن به شیرخوار و نگاه کردن به او، استفاده از حوله گرم و مرطوب به مدت 5 تا 10 دقیقه روی پستان و حمام کردن یا ماساژ دادن پستان به جاری شدن شیر کمک می کند.
ـ دست را طوری قرار دهید که چهار انگشت زیر پستان درست در لبه هاله و شست در بالا و روی هاله قرار بگیرد.
ـ پستان را به طرف قفسه سینه فشار دهید. (شکل الف)
ـ سپس آن را به طرف جلو بیاورید (شکل ب)
ـ بعد به قسمت لبه هاله فشار بیاورید (شکل ج)
ـ بعد جای انگشتان را روی هاله عوض کنید تا تمام مجاری شیر تخلیه شوند. برای خروج شیر به هاله پستان باید فشار وارد شود نه نوک آن.

ـ برای جمع آوری شیر از لیوان پلاستیکی تمیز و جوشانده شده استفاده کنید.

در صورت بروز مشکلات پستانی مثل احتقان، زخم و شقاق پستان... به شیردهی ادامه داده و به پزشک یا مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کنید.

روش صحیح بغل کردن و پستان گرفتن شیرخوار:
در وضعیتهای مختلف مادر (خوابیده یا نشسته)، شانه ها و قفسه سینه شیرخوار باید روبروی پستان مادر باشد و بینی او هم سطح نوک پستان.



دست و بازوی خود را زیر سر و شانه شیر خوار قرار دهید و دست دیگر را طوری زیر پستان بگذارید که شست روی پستان و انگشتان دیگر زیر پستان قرار گیرد.

مکیدن پستان به تنهایی موجب دریافت ناکامی شیر و زخم و شقاق نوک پستان می شود.

چانه چسبیده به پستان ـ قرار گرفتن هاله پستان در دهان ـ لب تحتانی به پایین برگشته است

شروع به موقع تغذیه با شیر مادر
تغذیه با شیر مادر را بلافاصله بعد از زایمان (و یا بلافاصله بعد از بهوش آمدن در سزارین) شروع کنید.



هر چه تغذیه با شیر مادر زودتر شروع شود، شانس موفقیت شیردهی بیشتر است.





خطرات تغذیه با شیر مصنوعی:
ـ شیر مصنوعی فاقد عوامل ایمنی بخش دربرابر بیماریها است.
ـ ابتلا شیرخوار را به بیماریهای عفونی و اختلالات گوارشی.. بیشتر می کند.
زمینه ساز ابتلا به حساسیتها مثل آسم و اگزما، چاقی مفرط، بیماریهای قلبی و عروقی و دیابت در آینده است.
کاهش بهره هوشی و تضعیف رابطه عاطفی مادر و فرزند را موجب می شود.

واژه هاي كليدي

شير مادر، شيرخوار، رشد و تكامل، تغذيه

مقدمه

سريع ترين مرحله رشدِ بعد از تولد، دوران شيرخواري است. نيازهاي غذايي كودكان در سنين مختلف متفاوت است. لذا نوع غذاهايي كه تامين كننده اين نيازها هستند بايد هماهنگ با رشد و تكامل طبيعي جسماني و گروه سني آنها باشد. مهم ترين نشانه سلامت، رشد و تكامل مطلوب كودك است. تركيب شير مادر كاملاً منطبق با نيازهاي شيرخوار است و بدين لحاظ مناسب ترين رشد را در كودك تامين مي‌كند.

آناتومي پستان و فيزيولوژي ترشح شير

هر پستان به 20-15 بخش به نام لوب تقسيم شده و هر لوب داراي تقسيمات كوچك تري است كه شامل آرئول ها و مجاري شيري مي‌باشد. از هر لوب مجرائی به نوك پستان مي‌رسد. شير از آرئول ها توسط مجاري كوچك تري به مجاري بزرگ تر حمل شده و هر مجرا داراي بخش وسيع تري به نام سينوس هاي لاكتي‌فروس مي‌شود. سينوس هاي لاكتي‌فروس به عنوان مخزن موقت شير، عمل مي‌كنند و در پشت‌‌  هاله پستان (آرئول) قرار دارند و به وسيله مجراي باريكي در قسمت نوك پستان يا نيپل به بيرون راه مي‌يابند. اندازه پستان ها در شيردهي نقشي ندارد. در حقيقت قابليت كش آمدن نيپل مهم تر از شكل آن است.

 

شكل 1- آناتومی پستان

 

پرولاكتين و اُكسي‌توسين، هورمون هاي عمده اي هستند كه در شيردهي نقش دارند و به ترتيب از بخش قدامي و خلفي هيپوفيز ترشح مي‌شوند. نوك پستان با مكيدن، تحريك مي‌شود و هيپوفيز در پاسخ به اين تحريك، پرولاكتين ترشح مي‌كند كه با جريان خون به پستان رسيده و موجب توليد شير مي‌گردد. اين وقايع از تحريك تا توليد شير را رفلكس پرولاكتين يا توليد شير (Milk Production Reflex) می نامند. با مكيدن، شير بيشتری توليد می شود كه عرضه و تقاضای شير نام دارد. هر عاملی كه موجب كاهش مكيدن شيرخوار گردد رفلكس پرولاكتين را مختل می كند. مثل تغذيه با بطری، استفاده از پستانك، مصرف داروهای مسكن و آرام بخش ها.

اكسی توسين با مكيدن شيرخوار و تحريك نوك پستان از هيپوفيز ترشح شده و با جريان خون به پستان می رسد. با منقبض نمودن سلول های اطراف آرئول ها شير را به جريان می اندازد. اين وقايع رفلكس اكسی توسين يا ترشح شير(Milk Ejection Reflex) ناميده می شود. نشانه هاي فعال بودن رفلكس اكسي‌توسين عبارتند از: احساس فشار در پستان ها، جريان يافتن شير از پستان هنگام فكر كردن به شيرخوار، خيس شدن پستان ديگر هنگام تغذيه شيرخوار، احساس درد رحمي، بلع منظم شيرخوار و ديدن شير در گوشه دهان او. بديهي است كه احساس درد، ترس، ترديد و نگراني و نداشتن اعتماد به نفس در توانايي خود در شيردهي، رفلكس اكسي‌توسين را مهار مي‌كند. در عوض احساسات خوب مادر مثل اعتماد به نفس، فكر كردن به شيرخوار و شنيدن صداي او اين رفلكس را تحريك مي‌كند.

سومين رفلكس مهم كه در خود پستان وجود دارد تأثير تخليه پستان است. اگر پستان، پُر باقي بماند، حتي با وجود رفلكس هاي پرولاكتين و اكسي‌توسين نيز توليد شير متوقف خواهد شد. مكيدن شيرخوار هر سه رفلكس را تحت كنترل دارد.

در روزهاي اول بعد از زايمان، پستان ها خالي و نرم به نظر مي‌رسند و فقط مقدار كمي كلستروم (آغوز) ترشح مي‌كنند. سپس پر و سفت تر شده و به اصطلاح شير جريان مي‌يابد (Come-in). پس از چند روز مجدداً پستان ها خالي تر و نرم تر به نظر مي‌رسند. طبيعي بودن اين حالات را بايد به مادران گوشزد كرد و نگراني آنها را برطرف نمود.

شرايط موفقيت تغذيه با شير مادر

تغذيه با شير مادر معمولاً مي‌تواند با موفقيت انجام شود اگر:

·        مادر بخواهد و احساس خوبي در باره آن داشته باشد.

·        شيرخوار در وضعيت صحيح پستان را بمكد.

·        شيرخوار به طور مكرر و هر زمان كه مايل است تغذيه شود.

جنبه هاي تغذيه اي شير مادر

شير مادر از لحاظ تغذيه اي براي شيرخوار، كامل است و تمام مواد مغذي مورد نياز او را به مقدار مناسب تا شش ماهگی فراهم مي‌نمايد. شير مادر بيشترين مقدار لاكتوز را نسبت به ساير شيرها دارد كه منبع مهم انرژي است. شيرهاي حيواني پروتئين بيشتري نسبت به شير مادر دارند. انسان كندتر از ساير حيوانات رشد مي‌كند و به پروتئين كمتري نياز دارد. اگر نوزاد بيش از مقدار مورد نيازش پروتئين دريافت كند دفع آن براي كليه هاي نارس او مشكل خواهد بود. كيفيت پروتئين انواع شيرها مثل كميّت آن متفاوت است. قسمت اعظم پروتئين شير گاو كازئين است كه در معده شيرخوار دلمه سفت غيرقابل هضمي ايجاد مي‌كند. اما كازئين شير مادر كمتر بوده و پروتئين عمده آن آلفا لاكتالبومين است و دلمه نرم تري ايجاد كرده و هضم آن آسان تر است. پروتئين هاي شير مادر از لحاظ توازن اسيدهاي آمينه بسيار مطلوب بوده و دقيقاً مطابق نيازهاي رشدي شيرخوار مي‌باشند، در حالي كه شير هاي حيواني برخي از اسيدهاي آمينه را به مقدار زياد و برخي ديگر را به مقدار ناكافي دارند.

تري گليسريد مهم ترين چربي شير مادر است. اسيدهاي چرب ضروري در شير مادر بيش از شير گاو است. اين اسيدها به ويژه براي رشد مغز و سلامت عروق خوني اهميت دارند. شير مادر حاوي آنزيم ليپاز براي كمك به جذب چربي است كه در ساير شيرها وجود ندارد.

مواد معدني موجود در شير مادر براي تأمين نياز شيرخوار كافي است اما در شير گاو به مقدار زياد وجود دارد. شيرخواراني كه از شير گاو تغذيه مي‌شوند به علت دريافت مقدار زيادي از نمك ها نياز به آب اضافي دارند و كليه هاي نارس نوزادان براي دفع نمك هاي اضافي دچار مشكل خواهد شد در صورتي كه مقدار آب موجود در شير مادر نيز كافي است و شير مادرخواران در 6-4 ماه اول نياز به آب اضافي حتي در آب و هواي گرم ندارند. با وجود كم بودن مقدار آهن شير مادر، جذب آن بسيار خوب است و تا حدود 70 درصد (يا حتي 90 درصد) آن به مصرف بدن شيرخوار مي‌رسد.

جذب كلسيم شير مادر به دليل وجود نسبت بالاي كلسيم به فسفر (2 به 1) بيشتر از شير گاو است. گرچه ميزان روي شير مادر كم است اما فراهمي زيستي (bioavailability) آن در مقايسه با روي افزوده شده به شيرهاي مصنوعي بسيار بالاست.

ميزان ويتامين هاي شير مادر تقريباً براي تأمين نيازهاي شيرخواران كافي است. مادري كه خود به مقدار كافي ويتامين مصرف مي‌كند تمام نيازهاي كودك را تأمين مي‌كند. مقدار ويتامين D شير مادر زياد نيست اما جذب آن خوب است. غلظت ويتامين B12 شير مادر خيلي كم است اما فراهمي زيستي آن با وجود فاكتور ويژه انتقال دهنده، افزايش مي‌يابد. غلظت نياسين، اسيد فوليك و اسيد اسكوربيك (ويتامين C) غالباً در شير انسان بيشتر از شير ساير پستانداران است. تركيب شير مادر با سن شيرخوار تغيير مي‌كند. اين تغييرات از شروع تا پايان هر وعده تغذيه با شير مادر، بين دفعات مختلف شيردهي و نيز در طول روز وجود دارد.

كلستروم (آغوز يا ماك)، شير غليظ زرد رنگي است كه پستان ها در 3-2 روز اول پس از زايمان توليد
مي‌كنند. در مقايسه با شيري كه پس از آن توليد مي‌شود داراي مقدار بيشتري پروتئين، چربی كمتر، ويتامين هاي محلول در چربي و برخي مواد معدني مثل سديم، روي، لاكتوز و ويتامين هاي محلول در آب است. چند روز بعد از زايمان كه شير جريان پيدا كرد تركيب آغوز تغيير كرده و شير رسيده (Mature Milk) توليد مي‌شود.

شيري كه در ابتداي هر وعده تغذيه با شير مادر ترشح مي‌شود Fore milk نام دارد كه حاوي مقادير زيادي پروتئين، لاكتوز و آب مي‌باشد و اغلب بي رنگ و همچنين آبكي به نظر مي‌رسد و ممكن است مادر نگران شده و شير خود را رقيق تصور كند اما به تدريج كه شيرخوار به مكيدن ادامه مي‌دهد Hind Milk ترشح مي‌شود كه چربي آن سه برابر بيش از Fore milk و غني از انرژي و سفيد رنگ است. شيرخوار بايد اين شير را به مقدار كافي دريافت كند.

جنبه هاي ايمونولوژيك شير مادر

عوامل ضد عفونت موجود در كلستروم و شير رسيده مادر شامل تركيبات محلول و عوامل سلولي
مي‌باشد. تركيبات محلول ايمونوگلوبولين ها (IgA, IgM, IgG)، ليزوزيم و ساير آنزيم ها، لاكتوفرين و فاكتور بيفيدوس و ساير مواد تنظيم كننده سيستم ايمني هستند. عوامل سلولي شامل ماكروفاژها (كه حاوي IgA، ليزوزيم ها و لاكتوفرين هستند) لنفوسيت ها، گرانولوسيت ها، نوتروفيل ها و سلول هاي اپي‌تليال مي‌شوند. عوامل ضد عفونت موجود در شير مادر، شيرخوار را در برابر بسياري از بيماري ها محافظت مي‌كند. اين عوامل در ساير شيرها وجود ندارند يا غيرفعال هستند.

پروتئين هاي مهم شير مادر كه در پيشگيري از عفونت ها نقش دارند عبارتند از ليزوزيم، لاكتوفرين و ايمونوگلوبولين IgA. ايمونوگلوبولين IgA پرزهاي روده (villi) را پوشانده و از ورود باكتري ها و ويروس ها به بافت جلوگيري مي‌كنند. غلظت IgA در كلستروم در بالاترين حدّ است و لذا مصرف كلستروم در پيشگيري از عفونت ها اهميت دارد. غلظت IgA  شير، در دومين سال زندگي طفل مجدداً افزايش مي‌يابد. لاكتوفرين موجود در شير مادر با آهن متصل شده و از رشد باكتري هايي كه به آهن نياز دارند پيشگيري مي‌كند. ليزوزيم كشنده باكتري هاست. غلظت ليزوزيم و لاكتوفرين نيز مشابه IgA در مراحل بعدي شيردهي افزايش مي‌يابد.

ساير عوامل ضد عفونت شير مادر عبارتند از: گلبول هاي سفيد شامل ماكروفاژها كه ميكروب ها را
مي‌بلعند و لنفوسيت ها كه آنتي بادي ها را مي‌سازند. شير مادر حاوي فاكتور بيفيدوس است كه موجب رشد لاكتوباسيلوس بيفيدوس شده و با اسيدي كردن محيط روده از رشد ميكروب هاي بيماري‌زا پيشگيري و بوي ماست را در مدفوع شيرخوار ايجاد مي‌كند. اين بو با بوي مدفوع شيرخواراني كه از شير مصنوعي استفاده مي‌كنند متفاوت است.

شير مادر حاوي فاكتورهاي رشد نيز مي‌باشند كه با غلظت بيشتري در كلستروم وجود دارند. فاكتورهاي رشد موجود در شير مادر به تكامل مخاط روده شيرخوار كمك مي‌كنند. اگر نوزاد قبل از تكامل مخاط روده به طور مصنوعي تغذيه شود پروتئين هايي مثل پروتئين شير گاو وارد خون شيرخوار شده و ايجاد آلرژي مي‌كنند.

به طور خلاصه مي‌توان مزاياي شير مادر را به اين صورت بيان كرد:

مزاياي شير مادر

مزاياي مربوط به كودك

·        شير مادر به تنهايي مي‌تواند از لحظه تولد تا پايان 6 ماهگي تمام نيازهاي غذائي شيرخوار طبيعی را براي رشد طبيعي او تأمين كند.

·        آغوز حاوي مواد مفيد و ارزنده ايمني است كه كودك را در مقابل بيماري هاي عفوني محافظت مي‌كند.

·        مواد مختلف ضد عفونت در شير مادر احتمال ابتلاي شيرخوار را به بسياري از عفونت ها به ويژه عفونت هاي گوارشي و تنفسي كاهش مي‌دهد.

·        ميزان ابتلا به آسم، اگزما و انواع آلرژي در شير مادرخواران بسيار كمتر گزارش شده است.

·        در شير مادرخواران به علت متابوليسم بهتر كلسترول مشكل افزايش كلسترول در بزرگسالي و احتمال خطر ابتلا به بيماري هاي قلبي ـ عروقي كمتر است.

·        چربي و پروتئين شير مادر بهتر از چربي و پروتئين ديگر انواع شيرها هضم و جذب مي‌شود. به همين دليل دردهاي قولنجي، جمع شدن گاز، استفراغ و حساسيت نسبت به پروتئين در اين شيرخواران كمتر مشاهده مي‌شود.

·        تركيب شير مادر همراه با رشد شيرخوار تغيير پيدا مي‌كند. چربي شير مادر در شروع هر وعده شير كمتر است و سپس ميزان آن تدريجاً بيشتر مي‌شود. اين تغييرات كمك بزرگي به سير نگهداشتن شيرخوار مي‌كند.

·        به علت اختلاف در تركيب چربي شير مادر، شيرخوار، پرخوري نمي‌كند و كمتر چاق مي‌شود. چاقي اين دوران زمينه ساز عوارض قلبي ـ عروقي، مفصلي و بيماري قند در بزرگسالي است.

·        به علت و جود آب كافي در شير مادر به خصوص ابتداي شير، تشنگي شيرخوار برطرف شده و اشتهاي او تحريك مي‌شود و نيازي به دادن آب يا آب قند حتي در مكان هاي بسيار گرم و خشك نيست.

·        ميزان سديم و پروتئين شير مادر به حدي است كه به كليه هاي نوزاد كه هنوز كامل نشده اند صدمه اي وارد نمي‌كند.

·        شير مادر ؛ پاكيزه، داراي درجه حرارت مناسب و عاري از آلودگي ميكروبي است.

·        تغذيه با شير مادر رابطه عاطفي بين مادر و فرزند را بيشتر مي‌كند. تماس و توجه مادر هنگام شير دادن اثر مطلوبي بر رشد شيرخوار دارد.

·        جذب كلسيم شير مادر به سبب نسبت مناسب كلسيم به فسفر بهتر انجام مي‌شود.

·                به دليل وجود عواملي مثل لاكتوفرين و اسيديته بيشتر شير مادر، جذب آهن شير مادر به مراتب بهتر صورت مي‌گيرد.

·        احتمال بروز اسهال در شير مادرخواران به مراتب كمتر است و نيز به سبب نوع مدفوع، سوختگي ناحيه تناسلي (Diaper Rash) كمتر ديده مي‌شود.

·        شير مادر خواران كمتر دچار مشكلات دنداني ناشي از پستانك و تغذيه مصنوعي مي‌شوند.

مزاياي مربوط به مادر

·        تغذيه انحصاري و مكرر شيرخوار با شير مادر در شب و روز عادت ماهيانه مادر و امكان تخمك گذاري وي را به تعويق مي‌اندازد. در نتيجه، حاملگي هاي زودرس كمتر اتفاق مي‌افتد.

·        جمع شدن و برگشت رحم به اندازه طبيعي در مادراني كه به نوزادانشان شير مي‌دهند، سريع تر انجام مي‌گيرد. برگشت سريع رحم به حالت طبيعي و ديرتر شروع شدن عادت ماهيانه به دليل شيردهي، باعث جلوگيري از كم خوني مادر مي‌شود.

·        مادراني كه به نوزادشان شير مي‌دهند چون از چربي ذخيره شده دوران بارداري براي ساختن شير استفاده مي‌كنند، زودتر وزن اضافي را از دست مي‌دهند و پستان ها و اندامشان نيز به همين دليل زودتر به حالت طبيعي قبل از بارداري بر مي‌گردد.

·        احتمال ابتلاء به سرطان پستان و تخمدان در زنان شيرده كمتر است.

·        مادر به دليل تماس هاي مكرر كودك با بدنش در جريان شيردهي و احساس آرامش و رضايتي كه از اين تماس حاصل مي‌شود وضع روحي و عاطفي بهتري خواهد داشت.

مزاياي اقتصادي ـ اجتماعي

·        تغذيه با شير مادر با توجه به افزايش نياز غذايي مادر در طول شيردهي از هر شيوه ديگر تغذيه، به مراتب ارزانتر است.

·        شير مادر خواران چون كمتر بيمار مي‌شوند هزينه درمان آنها به طور مشخص كاهش مي‌يابد.

·        در بيمارستان هايي كه از شيوه هم اطاقي مادر و نوزاد (Rooming in) استفاده مي‌شود بروز عفونت و همه گير شدن آن در بين نوزادان، به مراتب كمتر اتفاق مي‌افتد و طبق محاسبات دقيق، هزينه بيمارستان ها و نيروي انساني مورد نياز هم كاهش مي‌يابد.

·        مادراني كه كودكانشان را از شير خود تغذيه مي‌كنند علاوه بر كمك به رشد و تكامل مناسب نسل آينده، از خروج مبالغ هنگفتي ارز به خارج از كشور براي ورود شير خشك جلوگيري و از اين طريق به توسعه اقتصادي كشور كمك مي‌كنند.

·                سلامت هر جامعه با ارتقاي سطح تغذيه، رشد كودكان و پيشگيري از بيماري هاي عفوني، تنظيم خانواده و كنترل جمعيت ارتباط مستقيم دارد. تغذيه با شير مادر به فراهم نمودن اين امكانات كمك می كند.

اولين تغذيه با شير مادر و هم اتاقي مادر و نوزاد (Rooming in)

بسياري از روش هاي جاري در زايشگاه ها و بخش هاي زايمان بيمارستان ها نظير جدايي مادر و نوزاد، تغذيه با بطري، آب قند و شير خشك، شيردهي منظم و طبق برنامه، مصرف داروهاي بيهوشي و آرام بخش براي مادر در مواقع زايمان و ... با شروع موفقيت آميز تغذيه با شير مادر تداخل مي‌كنند. با مطالعات متعددي نشان داده اند كه تماس فوري مادر و نوزاد و تغذيه با شير مادر بلافاصله بعد از تولّد، ترجيحاً در اتاق زايمان به برقراري و استحكام روابط عاطفي رواني (Bonding) بين آنها كمك كرده و نيز موجبات شروع موفق تغذيه با شير مادر و تداوم آن به مدت طولاني تر را فراهم مي‌كند.

نوزادان، ظرف نيم تا يك ساعت اول بعد از تولد، بسيار هوشيار و حساس بوده و اكثراً مايل به تغذيه هستند. چنانچه نوزاد با موادي غير از شير مادر تغذيه شود احتمال شروع موفق و تداوم تغذيه او با شير مادر كمتر
مي‌شود و هر چه تعداد دفعات تغذيه مصنوعي بيشتر باشد موفقيت شيردهي مادر كمتر خواهد بود. نوزادان با ذخيره كافي مايعات و گليكوژن كافي متولد مي‌شوند و تغذيه با كلستروم و پس از آن با شير رسيده (Mature Milk) تمام نيازهاي تغذيه اي نوزاد را برطرف مي‌كند. بنابراين هم اتاقي مادر و نوزاد (Rooming in) بلافاصله بعد از تولد اهميت زيادي دارد.

مادراني كه سزارين شده اند معمولاً 6-4 ساعت بعد از سزارين يا به محض آنكه مادر به هوش آمد
مي‌توانند نوزاد خود را شير دهند. اولين تغذيه اين نوزادان بايد با شير مادر باشد، بنابراين معمولاً نوزادان سالم و به هنگام (Full term) تا به هوش آمدن مادر نياز به تغذيه با ساير مايعات ندارند.

به هر حال ضروري نيست كه نوزاد را براي تغذيه، مجبور كرد بلكه بايد مادر را تشويق نمود تا در همان زماني كه احساس مي‌كند نوزاد آمادگي دارد به او شير بدهد. در اولين شيردهي، مادر نياز به كمك و دستياري كاركنان بهداشتي دارد. از آنجايي كه بعضي روش ها مثل ريختن قطره در چشم هاي نوزاد مي‌تواند در رفتار نوزاد براي تغذيه با شير مادر تداخل كند، لذا اين فعاليت ها مي‌تواند با تأخير و پس از تماس اوّليه مادر و نوزاد انجام شود.

نكات اساسي در تغذيه با شير مادر

·        تغذيه با شير مادر بايد بلافاصله بعد از تولد شروع شود. ارجح است در اتاق زايمان پس از خشك كردن نوزاد و پوشاندن سر او، نوزاد را روي سينه مادر قرار دهند و او را با پوششي گرم بپوشانند تا تماس پوست با پوست به خوبي برقرار شده و تغذيه با شير مادر آغاز شود.

·        آغوز، حجم محدودي داشته و ممكن است در هر نوبت شيردهي از يك يا دو قاشق مرباخوري در هر پستان تجاوز نكند. نياز نوزاد هم در همين حد است. بديهي است مكيدن هاي مكرر شيرخوار، مقدار شير مادر را مطابق نياز و رشد كودك افزايش مي‌دهد.

·                در هفته هاي اول، در هر وعده تغذيه بايد از هر دو پستان به نوزاد شير داد تا سبب تحريك ترشح شير شود به اين ترتيب كه بعد از تخليه يك پستان، نوزاد به پستان ديگر گذاشته شود. در هفته هاي بعد بر حسب نياز و ميل شيرخوار مي‌توان از يك يا هر دو پستان استفاده نمود. بايد توجه داشت كه در شير دادن به تناوب از پستان ها استفاده شود. مثلاً اگر در يك وعده شيرخوار از پستان چپ تغذيه كرد  در وعده بعدي بايد از پستان راست شروع كند.

·        طول مدت شير خوردن از هر پستان و فواصل شير خوردن از همان روز اول تولد بايد مطابق ميل و دلخواه شيرخوار باشد و هرگز نبايد براي آن محدوديتي قائل شد. بنابراين از تنظيم برنامه دقيق مثلاً هر 3 يا 4 ساعت يك بار شير دادن بايد خودداري نمود، شيرخوار بر حسب نياز و گرسنگي در هر ساعت از شب يا روز كه مايل است با شير مادر تغذيه شود.

·        براي اينكه شيرخوار بتواند به راحتي و به مقدار كافي از شير مادر تغذيه كند بهتر است خشك و تميز باشد. ضمناً پيچيدن سفت و سخت و محيط بسيار سرد يا بسيار گرم موجب كاهش اشتهاي كودك براي شير خوردن مي‌شود.

·        قبل از هر بار شير دادن حتماً مادر بايد دستهايش را با آب و صابون بشويد. در صورت امكان روزي يك بار استحمام نمايد و اگر اين كار برايش مقدور نيست حداقل روزي يك بار پستان هايش را بشويد. براي شستشوي پستان ها به جز آب سالم از هيچ ماده يا محلول ضدعفوني كننده مثل صابون يا الكل استفاده نكند زيرا ممكن است منجر به ترك خوردن نوك پستان هايش شود.

·        بعد از خاتمه شير دادن و قبل از پوشاندن پستان، براي جلوگيري از صدمه به نوك پستان بهتر است يك قطره شير بر روي نوك پستان گذاشته شود تا در معرض هوا خشك گردد. به عبارت ديگر بعد از شير دادن نيازي به شستشوي پستان نيست.

·        براي اينكه ترشح شير، لباس را كثيف نكند مي‌توان از تكه پارچه تميز و لطيفي كه در داخل سينه بند قرار مي‌گيرد استفاده نمود تا شيري كه ترشح مي‌شود (نشت مي‌كند) جذب شده لباس را خيس و بد منظره نكند (از دستمال كاغذي به علت امكان ايجاد حساسيت، استفاده نشود).

·        در بعضي موارد از جمله وضعيت نادرست مكيدن كه متوقف كردن تغذيه از پستان ضروري است نبايد پستان را از دهان شيرخوار بيرون كشيد بلكه بايد انگشت كوچك دست را از گوشه دهان شيرخوار وارد نمود تا خلاء ناشي از مكيدن بر طرف و پستان به آساني رها شود.

ناكافي بودن شير مادر

معمولاً مادران براي ناكافي بودن شير خود دلايلي ارائه مي‌كنند شامل كوچك بودن پستان ها، نرم بودن آنها، نداشتن شير كافي در خويشان يا قطع شير در شيردهي قبلي و يا دلايل مربوط به شيرخوار مثل گريه و بي‌قراري، كم خوابي، تقاضاي مكرر براي شير خوردن، مكيدن انگشتان كه هيچكدام شاخص ناكافي بودن شير مادر نيست. شاخص هاي كافي بودن شير مادر در ماه هاي اول پس از تولد، افزايش وزن شيرخوار به مقداری است كه او در جاده تندرستی قرار داشته باشد.

فقدان تكرر شيردهي، شيردهي كوتاه و با عجله در هر وعده، خوراندن مايعات و شير كمكي با بطري به شيرخوار، وضعيت نامناسب مكيدن، رفلكس ضعيف اكسي‌توسين، فقدان شيردهي در شب، مصرف قرص هاي ضد بارداري تركيبي در دوران شيردهي و ... سبب كاهش شير مادر مي‌شوند.

شيردهي در مادران شاغل ـ دوشيدن و نگهداري شير

          تغييرات اجتماعي، وضع و تعديل قوانين براي حمايت مادران شاغل شيرده در جامعه به عنوان راه حل هاي درازمدت، ضروريست. هدف از اين مبحث آنست كه مادران را در شرايط موجود با امكاناتي كه در اختيار دارند به بهترين وجه كمك كنيم تا شيردهي موفقي داشته باشند.

چنانچه محل كار مادر، دور از منزل است و يا مهد كودك در جوار محل كارش وجود ندارد و نمي‌تواند از مرخصي ساعتي براي شيردهي استفاده نمايد بايد شير خود را دوشيده و در محل خنك و تميزي نگهداري كند تا فردي كه مراقبت از طفل را به عهده دارد، او را با اين شير تغذيه كند. چنانچه شيرخوار بيش از 6 ماه دارد مي‌تواند در ساعات دوري مادر با غذاهاي كمكي نيز تغذيه شود.

توصيه هاي ذيل به توليد شير كافي و حفظ تداوم شيردهي كمك مي‌كند.

o       تغذيه انحصاري شيرخوار با شير مادر در تمام مدت مرخصي زايماني به ويژه دو ماه اول صورت گيرد.

o       شيرخوار تا زماني كه واقعاً مورد نياز نباشد (بعد از 6 ماهگي) با غذاهاي كمكي تغذيه نشود.

o       مادر با تصور بازگشت به كار و امكان پذير نبودن تغذيه شيرخوار با شير مادر، تغذيه او را با بطري آغاز نكند.

o       تغذيه با شير مادر به هنگام شب، صبح زود و هر زمان ديگري كه مادر در خانه است ادامه يابد. اين كار به حفظ توليد شير كافي كمك مي‌كند و نيز شيرخوار از مزاياي شير مادر حتي در صورت 2-1 بار تغذيه مصنوعي در طول روز برخوردار مي‌شود و ياد مي‌گيرد كه شب ها بيشتر بمكد و قسمت بيشتر شير مورد نياز خود را دريافت نمايد و در طول روز، بيشتر خوابيده و نياز به شير كمتري داشته باشد.

o       شيرخوار هنگام دوري مادر حدود نصف فنجان يا 100 ميلي ليتر شير دوشيده شده براي هر وعده تغذيه نياز دارد و چنانچه مادر قادر به دوشيدن اين مقدار نيست، هر چقدر كه مي‌تواند بدوشد.

o       مادر شيرش را دو تا سه بار در محل كار بدوشد و در صورت امكان در يخچال نگهداري نموده براي تغذيه طفلش به خانه بياورد و اگر ممكن نيست آن را دور بريزد. اين امر براي حفظ توليد و تداوم شيردهي او ضروري است.

 

براي دوشيدن شير، دست ها و ظروف جمع آوري شير بايد كاملاً پاكيزه باشند. بدين منظور پس از شستشوي ظروف با آب و مواد شوينده بايد آنها را به مدت 25-20 دقيقه جوشانيد. استفاده از ظروف پلاستيكي براي جمع آوري و ذخيره شير بهتر از ظروف شيشه اي است. شير دوشيده شده در شرايط خوب، نسبت به شير گاو و به دليل دارا بودن عوامل ضد عفونت به مدت طولاني تري قابل نگهداري است. باكتري ها در شير دوشيده شده براي حداقل 8 ساعت حتي در آب و هواي گرم و خارج از يخچال شروع به رشد نمي‌كنند. شير دوشيده شده تا 24 ساعت در يخچال، 3 ماه در فريزرهاي خانگي (°18- سانتی گراد) و 12-6 ماه در فريزرهاي صنعتي (°32- سانتی گراد) قابل نگهداري است. شير فريز شده را هرگز نبايد در حرارت اتاق ذوب كرد و يا پس از ذوب شدن دوباره فريز كرد. براي گرم كردن شير دوشيده شده كه در يخچال نگهداري مي‌شود بايد بطري شير را زير آب گرم گرفته و يا در ظرف آب روي اجاق قرار داد. شير فريز شده را بايد زير شير آب سرد گرفته و به تدريج حرارت آن را افزايش داد تا گرم شود. گرم كردن شير مادر تا حرارت جوش، مواد ضد عفونت آن را از بين مي‌برد. بهترين روش، استفاده از شير دوشيده شده تازه مي‌باشد و مصرف شير فريز شده فقط در هنگام نياز طفل به مكمل توصيه مي‌شود و همانطور كه گفته شد شير دوشيده شده بايد با قاشق و فنجان به طفل داده شود نه با بطري.

شيردهي و داروها

مادران شيرده بايد در مورد مصرف داروها بسيار دقت كنند. تقريباً هر دارويي كه مادر مصرف كند كم و بيش (2-1 درصد كل دارو) وارد شير او مي‌شود ولي بايد توجه داشت كه چون مقدار اين مواد در شير، بسيار كم و تحت تأثير عوامل مختلف است نبايد مادران را از شير دادن باز دارد. مصرف داروهايي نظير استامينوفن، آسپرين، مُسكن هاي ساده، داروهاي ضد سرماخوردگي و آنتي هيستامين ها به مقدار معمولي و مدت كوتاه و نيز اكثر آنتي بيوتيك ها مانعي براي شير دادن نيستند و هر گاه ضرورت استعمال آنها توسط پزشك تأييد شود مادر مي‌تواند از آنها استفاده كند و به شيردهي ادامه دهد. داروهايي كه در دوران شيردهي ممنوع است و در صورت ضرورتِ مصرف، شيردهي، آن ها را بايد قطع كرد شامل : داروهاي ضدسرطان، مواد راديواكتيو، تركيبات طلا، ليتيوم، متي مازول، بروموكريپتين . . . مي‌باشد.

در مادراني كه سيگار مي‌كشند و يا مقادير زيادي چاي پر رنگ، قهوه يا نوشابه هاي رنگي مي‌نوشند ورود اين مواد در شير مي‌تواند موجب بي قراري شيرخوار گردد.

مواد شيميايي مانند حشره كش ها، د.د.ت و ... وقتي براي سمپاشي به كار مي‌روند به مقدار كم در شير مادر نيز ترشح مي‌شوند.

وضعيت كنونی تغذيه با شير مادر در جهان و ايران

جهان

بانك اطلاعاتی تغذيه با شير مادرِ سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر 94 كشور و 65 درصد شيرخواران زير 12 ماه را پوشش می دهد. بر اساس آخرين اطلاعات 35 درصد كل كودكان صفر تا 4 ماهه جهان از تغذيه انحصاری با شير مادر بهره مند هستند.

ميزان های تغذيه با شير مادر در بعضی كشورهای منطقه آفريقا بسيار پايين است. برای مثال درجمهوری آفريقای مركزی (4درصد در سال1995)، نيجر (4درصد درسال 1992)، نيجريه (2درصد در سال 1992)، و سِنِگال (7درصد در سال 1993). در ساير كشورها ميزان های تغذيه با شير مادر اگر چه پايين است اما سير پيشرونده ای را در سال های اخير طی كرده است. برای مثال ؛ مالی (8 درصد در سال 1987 و 12درصد در ســـال 1996)، زامبيا (13 درصد در سال 1992 و 23 درصد در سال 1996)، و زامبيا (12درصد در سال 1988 و 17 درصد در سال 1994). اين افزايش عمدتأ مديون بسيج تغذيه با شير مادر، ايجاد بيمارستان های دوست دار كودك و تربيت مشاوران تغذيه با شير مادر می باشد.

در منطقه جنوب شرقی آسيا ميزان شروع تغذيه با شير مادر در سال های اخير تا حدودی افزايش يافته است. برای مثال در تايلند (90 درصد در سال 1987 و 99 درصد در سال 1993). تغذيه انحصاری با شير مادر، اگر چه پايين است از 2/0 درصد در سال 1993 به 4 درصد درسال 1996 افزايش يافته است.

علی رغم فوايد فراوان تغذيه با شير مادر در مقابل تغذيه مصنوعی حتی در كشورهای صنعتی، در منطقه اروپا ميزان تغذيه با شير مادر به طور واضحی پايين است و فقط خيلی آهسته در حال بهبودی است. اين وضعيت در فرانسه، ايتاليا، هلند، اسپانيا، سوئيس و انگلستان وجود دارد. سوئد داستان متفاوتی دارد: ميزان شروع تغذيه با شير مادر بعد از سال 1990 به 98 درصد می رسد. داده های اخير، نشان می‌دهد كه ارمنستان تغذيه انحصاری با شير مادر را از 7/0 درصد در سال 1993 به 8/20 درصد در سال 1997، لهستان از 5/1 درصد در سال 1988 به 17 درصد در سال 1995 و سوئد از 55 درصد در سال 1992 به 61 درصد در سال 1993 رسانده اند. 

 

 

نمودار 1- ميزان تغذيه انحصاری با شير مادر در شيرخواران زير 4 ماه، تغذيه غالب با شير مادر در مناطق آفريقا، آمريكا، آسيای جنوب شرقی و مديترانه شرقی

داده های آمريكا نشان می دهد ميزان شروع تغذيه با شير مادر در برخی كشورها بالا است (شيلی  97درصد در سال 1993، كلمبيا 95 درصد در سال 1995 و اكوادور 96 درصد در سال 1994). به هر حال تغذيه انحصاری با شير مادر در شيرخواران زير 4 ماه در اين منطقه كاهش مختصری را نشان می دهد (بوليوی 59 درصد در سال 1989 و 53 درصد در سال 1994، كلمبيا 19درصد در سال 1993 و 16 درصد در سال 1995 و جمهوری دومينيكا 14 درصد در سال 1986 و 10 درصد در سال 1991).

 

نمودار 2-  ميانه طول مدت تغذيه با شير مادر ( به ماه) در مناطق آفريقا، آمريكا، آسيای جنوب شرقی و مديترانه شرقی

در برخی كشورها مثل استراليا، كانادا، چين و ايالات متحده آمريكا، با آگاه سازی عموم در مورد فوايد تغذيه با شير مادر و ايجاد بيمارستان های دوستدار كودك ميزان تغذيه با شير مادر به راستی افزايش يافته است.

ميزان تغذيه انحصاری با شير مادر در شيرخواران زير 4 ماه، تغذيه غالب با شير مادر و ميانه طول مدت تغذيه با شير مادر در مناطق آفريقا، آمريكا، آسيای جنوب شرقی و مديترانه شرقی در نمودار 1 و 2 آمده است.

جدول 1 ـ وضعيت تغذيه با شير مادر در ايران در سال 1379

 

 

منطقه مديترانه شرقي و ايران

جداول 1 و 2 كه از مطالعه DHS در سال 1379 استخراج شده اند وضعيت تغذيه با شير مادر در ايران را نشان می دهند.

 در مقايسه با ساير مناطق، ميزان تغذيه انحصاری با شير مادر در برخی كشورهای منطقه مديترانه شرقی (كه ايران نيز در آن قرار دارد) بيشتر است. كشورهاي مصر و عربستان سعودی به ترتيب ميزان تغذيه انحصاری با شير مادر برابر 68 درصد درسال 1995 و 55 درصد در سال 1991 داشته اند. پاكستان افزايشی را در تغذيه انحصاری با شير مادر در شيرخواران زير 4 ماه، از 12 درصد در سال 1988 به 25 درصد در سال 1992 داشته است. 

جدول 2 ـ وضعيت تغذيه با شير مادر تا شش ماهگي در ايران در سال 1379

 

 

تغذيه انحصاری با شير مادر يعنی تغذيه شيرخوار با شير مادر بدون دادن هيچ ماده غذائی ديگر حتی آب. ولی در صورت لزوم به شيرخوار قطره و شربت (ويتامين، مكمل ها و داروها) داده می شود.

تغذيه غالب با شير مادر يعنی تغذيه شيرخوار عمدتاً با شير مادر صورت می گيرد ولی ممكن است از آب يا ساير مايعاتی كه پايه آب دارند مثل قندآب، چای و ... و يا آب ميوه و ORS استفاده كند.

 

منابع

 

 

 

 

 

چگونه با خودآزمایی، سرطان پستان / سینه را در مراحل ابتدایی تشخیص دهیم

جامعه سرطان آمریکا اعتقاد دارد که استفاده از ماموگرافی، بررسی کلینیکی پستان و تشخیص و گزارش سریع تغییرات پستان بر اساس راهنمایی های زیر، شانس زنان برای اجتناب از مرگ های ناشی از سرطان پستان را بسیار افزیش می دهد.

در سرطان پستان، اندازه تومور و گستردگی آن اصلی ترین عوامل در پیش بینی شانس درمان هستند. تشخیص زودهنگام سرطان سینه شانس موفقیت درمان را تا حد بسیار زیادی بالا می برد. شک نیست که آموزش های خودآزمایی سرطان پستان، سالانه جان هزاران نفر را از مرگ نجات می دهد و مطمئنا با گسترده تر شدن این آموزش ها، افراد بسیار بیشتری از شانس یک زندگی سالم برخوردار خواهند شد.

توصیه های جامعه سرطان آمریکا بری تشخیص زودهنگام سرطان پستان

• زنان با سن بیش از 40 سال باید سالانه یک بار با مراجعه به پزشک ماموگرافی انجام دهند.
• بین سن 20 تا 39 سال، زنان باید هر سه سال یکبار با مراجعه به مراکز درمانی آزمیش کلینیکی پستان (CBE) را توسط متخصصين انجام دهند. بعد از 40 سالگی این عمل باید سالانه انجام گیرد و بهتر است این آزمیش، درست پیش از ماموگرافی انجام گيرد.
• پس از 20 سالگی، زنان باید درباره خودآزمایی پستان (BSE) اطلاعات کسب کنند و نسبت به وضعیت طبیعی پستان هایشان آگاهی داشته باشند و هرگونه تغییر جدید را هرچه زودتر به متخصص اطلاع دهند.
• در صورت مشاهده هرگونه تغییر، از جمله پيدا شدن یک توده یا تورم، خارش پوست یا لکه روی پستان، درد یا تو رفتن نوک پستان، قرمزی یا پوسته پوسته شدن پوست یا نوک پستان یا مشاهده ترشحاتی غیر از شیر از پستان باید برای تشخیص دقیق تر با سرعت به مشاور پزشکی خود مراجعه کنید. به هرحال در یاد داشته باشید که در اکثر مواقع تغییرات پستان حاصل سرطان نیستند ولی احتیاط همیشه لازم است.

پس از مشاهده هر یک از این موارد، فرد باید برای تشخیص دقیق تر به متخصص رجوع کند. متخصص باتجربه می تواند تشخیص دهد که تغییر ایجاد شده خوش‌خیم است یا بدخیم. آن ها برای این تشخیص از آزمایش های دیگری هم استفاده خواهند کرد و اگر کوچکترین احتمالی بدهند که با سرطان پستان مواجه هستند، از بافت پستان شما بیوپسی به عمل خواهند آورد.

بدون شک، آزمایش فیزیکی پستان بدون استفاده از ماموگرافی احتمال نادیده گرفته شدن بعضی سرطان ها در مراحل ابتدایی را باقی خواهد گذاشت. برعکس جریان هم صادق است؛ ممکن است سرطانی در مراحل ابتدایی با ماموگرافی قابل تشخیص نباشد در حالی که با خودآزمایی یا بررسی فیزیکی توسط دکتر قابل تشخیص باشد.

 

آگاهی از وضعیت پستان و خودآزمایی آن

در 20 سالگی باید به زنان درباره آگاهی از وضعیت پستان هایشان و فواید خودآزمایی آن ها آموزش داده شود. زنان باید بدانند که پستان هایشان در حالت عادی چه وضعیتی دارند تا بتوانند هرچه سریعتر، تغییرات آن را تشخیص دهند. در عین حال زنان باید بدانند که هر تغییر، به معنی وجود سرطان نیست.

زنان می توانند با بررسی گاه به گاه پستان هایشان از وضعیت آن ها آگاه باشند و متوجه تغییرات آن بشوند اما روش پیشنهادی پزشکان پیگیری یک تکنيک قدم به قدم (خودآزمایی پستان یا BSE) بر اساس یک زمان بندی منظم برای بررسی دائمی تمامی بافت پستان است.

اگر شما هم احساس می کنید که خودآزمایی منظم پستان می تواند به شما در زندگی ای سالم تر کمک کند طبق یک برنامه منظم (مثلا هر فصل یکبار) آن را به کار ببرید. بهترین وقت بری بررسی پستان ها زمانی است که پستان ها حساس یا ورم کرده نباشند. زنانی که در دوره بارداری یا شیردهی هستند یا از کاشت پستان استفاده کرده اند نیز می توانند به طور مرتب پستان هیشان را مورد خودآزمایی قرار دهند. بهتر است زنانی که خودآزمایی پستان را انجام می دهند، گاه گاه روش کار خود را با یک متخصص در میان بگذارند تا از صحت عملکرد خود مطمئن شوند.

چگونگی خودآزمایی پستان

• به پشت بخوابید و دستتان را زیر سرتان بگذارید. این وضعیت باعث می شود تا بافت پستان تا حد ممکن روی قفسه سینه گسترده شود و در نتیجه به کمترین ارتفاع ممکن برسد. در این حالت لمس کردن کلیه بافت و تشخیص توده ها آسانتر و دقیق تر است.
• سه انگشت وسط دست دیگر را در کنار هم نگه دارید و با نوک آن ها در سینه به دنبال توده ها بگردید. سعی کنید با حرکات کوچک دیره ای به اندازه یک سکه که روی همدیگر می افتند، بافت پستان را کاملا حس کنید.
• بری تشخیص دقیق، از سه سطح فشار استفاده کنید. اول با فشار کم، بافت نزدیک به پوست را بررسی کنید. بعد با فشار متوسط بافت درونی را حس کنید و در نهیت با فشار بیشتر، به بررسی بافت نزدیک به قفسه سینه و استخوان های دنده بپردازید. در یاد داشته باشید که یک برآمدگی در انحنای پایینی هر پستان طبیعی است. اول هر نقطه از پستان را با هر سه فشار مورد آزمیش قرار دهید و سپس به سراغ نقطه بعدی بروید.

              

برای حرکت در طول پستان پینشهاد می شود که جهت حرکت خود راز بالا به پایین انتخاب کنید. یعنی اول یک خط فرضی از زیربقل تا وسط جناغ در نظر بگیرید و بافت پستان را از بالا به پایین در مسیر آن بررسی کنید و بعد از رسیدن به حدنهایی پایین پستان، خط فرضی را کمی به سمت داخل بدن حرکت دهید و دوباره از بالا شروع کنید. فراموش نکنید که در حین آزمایش، بید همه پستان بررسي شود و حتی بهتر است کمی بالا و پیین آن را نیز مورد آزمایش قرار دهید. یعنی حد پایین و بالای پستان را دنده ها و استخوان ترقوه (زیر گردن) در نظر بگیرید. شواهدی وجود دارد که نشان می دهد این شیوه بررسی، باعث می شود بیشترین حجم بافت پستان مورد آزمایش قرار بگیرد و هیچ محلی از قلم نیافتد. همین مراحل را برای پستان دیگر نيز تکرار کنید.

پس از اتمام بررسی هر دو پستان، روبروي آینه بایستید و کف دست هایتان را به آرامی روی باسن فشار دهید. این شیوه یستادن باعث کشیده شدن عضلات سینه و در نتیجه در معرض دید قرار گرفتن بهتر سینه ها می شود. حالا با نگاه کردن به پستان ها هر تغییری در اندازه و شکل یا وجود لکه ها روی آن را تشخیص دهید.

در صورتی که علاقمند به بررسی زیربقل ها هستید، آن ها را در وضعیتی بررسی کنید که ایستاده اید و دست ها را فقط به اندازه ای بلند کرده اید که دسترسی به زیربقل هایتان برای انگشت های دست دیگر فراهم باشد.

توجه مهم : ین شیوه خودآزمایی با شیوه های قدیمی تر کمی متفاوت است و این تفاوت حاصل آخرین مطالعات و بررسی های علمی است. به هرحال کلیت مساله، بررسی بافت برای یافتن توده ها است. اگر احساس می کنید با روشی دیگر، دقیق تر به همه بافت دسترسی دارید، از آن استفاده کنید.

توجه مهم تر : فراموش نکنید که احساس هر توده را سریعا با پزشک در میان بگذارید.

 

گل صحرا 
ترانه بني يعقوب

۰۵ تير ۱۳۸۴

"عمل ختنه روي صد و سي ميليون زن و دختر در جهان انجام شده است و دست كم هر ساله دو ميليون دختر در معرض خطر قرباني شدن قرار دارند يعني روزي شش هزار دختر.اين كار معمولاً درشرايط كاملاً ابتدايي به وسيله قابله يا زني دهاتي انجام مي شود. از هيچ داروي بيهوشي استفاده نمي شود و دختران با هر ابزاري كه در دسترس باشد مانند تيغ ريش تراشي، چاقو، قيچي، شيشه شكسته، سنگ نوك تيز و در بعضي مناطق با دندان بريده مي شوند...."

ترانه بني يعقوب
Baniyaghub@yahoo.com

گل صحرا داستان زندگي واريس دبري است، زني كه يك مدل بين المللي معروف و در عين حال سخنگوي حقوق زنان در آفريقاست.
واريس وقتي دوازده سال بيش تر نداشت، از زندگي كوچ نشيني صحرايي فرار كرد. چون پدرش در مقابل پنج شتر، ترتيب ازدواجش با مرد شصت ساله اي را داده بود او از صحراي سخت سومالي مي گذرد و به لندن جايي كه به وسيله عكاسي انگليسي كشف مي شود، سفر مي كند. اما با خود خاطرات ناگوار و درد و رنج واقعي سنتي كهن را به همراه مي برد: " ختنه، وقتي كه او فقط پنج سال داشت، ختنه شده است." بخش هاي اول اين كتاب به داستان فرار او از صحراي سومالي و دوران كودكي و زندگي كوچ نشيني اش به ويژه در نگهداري از حيوانات مي گذرد.
اما بخش بعدي اين كتاب كه عنوان "آغاز زنانگي" را دارد از تكان دهنده ترين بخش هاي اين كتاب است. و به موضوع ختنه شدن زنان در سومالي اختصاص دارد.
اعتقاد عمومي در سومالي اين است كه چيز هاي بدي ميان ران هاي دختران وجود دارد كه ناپاك و نجس است و بايد از ميان برداشته شود و جاي آنها دوخته شود و فقط اثر زخمي در محلي كه اندام هاي جنسي بوده اند باقي گذاشته شود اما جزئيات واقعي اين آئين همواره براي زنان به صورت معما باقي مي ماند وبراي دختران شرح داده نمي شود. در اين بخش از كتاب واريس از تجربه وحشتناك ختنه شدن خود مي گويد:" ديدم كه زن كولي، زني كه دهاتي بود براي اين كار آماده مي شود او با روسري رنگارنگي كه دورسرش بسته بود و لباس روشن كتاني، شبيه ديگر زنان پير سوماليايي بود به استثناي اين كه لبخندي بر لبش نبود و با خشكي و خشونت به من نگاه مي كرد او نگاهي مرده در چشمهايش بود. بعد كيفي قديمي را كه مثل فرش بافته شده بود زير و رو كرد. چشم هايم رويش خيره شده بود، چون مي خواستم بدانم با چه وسيله اي مرا خواهد بريد.
انتظار كاردي بزرگ داشتم اما به جاي آن كسي كه كتاني كوچكي از درون كيفش درآورد با انگشتان درازش ته كيسه را جستجو كرد و تيغي شكسته از آن بيرون آورد و زير و روي آن را آزمايش كرد.
حالا خورشيد اندكي بالا آمده بود. نور به قدر كافي وجود داشت و مي شد رنگ ها و نه جزئيات را تشخيص داد. با اين حال خون خشك شده را روي لبه دندانه دار تيغ مي ديدم. زن به آن تف كرد و بعد با لباسش پاكش كرد. وقتي او تيغ را تميز مي كرد. دنيا در برابرم تاريك شد، زيرا مادرم شالي را به عنوان چشم بند روي چشم هايم بست.
چيزي كه بعداً حس كردم اين بود كه گوشت اندام هاي جنسي ام بريده مي شدند.
در اينجا واريس مي گويد: وقتي كه گذشته را به ياد مي آورم واقعاً نمي توانم باور كنم چنين اتفاقي برايم افتاده باشد. مثل اين است كه درباره آدم ديگري حرف مي زنم به هيچ وجه نمي توانم تشريح كنم كه چه بر من گذشته است.
او در اين باره مي گويد: مانند اين است كه كسي گوشت ران تان را ورقه ورقه كند يا بازويتان را ببرد. فقط فرقش آن است كه اين قسمت حساس ترين بخش بدن شماست.
فصل هاي بعدي اين كتاب به سفر واريس به لندن و چگونگي كار و فعاليت او به ويژه زندگي حرفه اي اش به عنوان يك مانكن مي پردازد اما هميشه موضوع ختنه شدن همچون داغي بر پيشاني اش باقي ماند و در طول زندگي آزارش مي دهد و تبعات ناشي از آن همچون پريودهاي دردناك و سختي در ادرار كردن همواره آزارش مي دهد.
او وقتي خود را متفاوت با زنان غربي مي بيند بيشتر از مثله شدنش غمگين مي شود.
اما وي هر چه بيش تر پا به سن مي گذارد و با تجربه تر مي شود بيش تر مي فهمد كه تنها نيست و مشكلات جسماني يي كه از زمان ختنه شدنش گريبان گيرش شده است ميليون ها زن و دختر را در سراسر دنيا دچار خود كرده است آنهم به خاطر سنتي كه مبتني بر ناآگاهي است بيش تر زنان قاره آفريقا زندگي شان را با درد و رنج مي گذرانند. چه كسي به زناني كه نه پول دارند و نه قدرت كمك خواهد كرد. در اينجاست كه واريس تصميم مي گيرد به جاي دختراني كه صدايي ندارند حرف بزند.
از اين پس واريس درباره ختنه شدنش صحبت مي كند ابتدا به اين دليل كه اين موضوع او را عميقاً آزار داده است و علاوه برمشكلات جسمي هيچگاه نتوانسته است به لذت رابطه جنسي پي ببرد. و دليل ديگراينكه حالا به عنوان زني بالغ از كشورش مي تواند كاري بكند به جاي تمامي زنان كشورش كه سكوت كرده اند.
امروز واريس به عنوان سفير سازمان ملل در راه توقف ختنه زنان جهان فعاليت مي كند.
طبق برآورد سازمان ملل عمل ختنه روي صد و سي ميليون زن و دختر در جهان انجام شده است و دست كم هر ساله دو ميليون دختر در معرض خطر قرباني شدن قرار دارند يعني روزي شش هزار دختر.
اين كار معمولاً درشرايط كاملاً ابتدايي به وسيله قابله يا زني دهاتي انجام مي شود. از هيچ داروي بيهوشي استفاده نمي شود و دختران با هر ابزاري كه در دسترس باشد مانند تيغ ريش تراشي، چاقو، قيچي، شيشه شكسته، سنگ نوك تيز و در بعضي مناطق با دندان بريده مي شوند. مراحل عمل از نظر خشونت بر حسب موقعيت جغرافيايي و روال فرهنگ نوسان پيدا مي كند كم ترين صدمه اين است كه لبه كليتورس بريده مي شود تا براي تمام عمر مانع لذت جنسي زنان شوند.
واريس ديري اكنون با دكتر "نفيس صديق" مدير اجرايي صندوق جمعيت سازمان ملل كه از اولين زناني است كه مبارزه عليه ختنه را پيش گرفته همكاري دارد و به زودي به آفريقا بر مي گردد تا داستان زندگي خود را بازگو كند و با اين سنت دست و پا گير و بي معناي چهار هزار ساله فرهنگ آفريقايي مبارزه كند.
گل صحرا نوشته واريس ديري و كاتلن ميلر توسط شهلا فيلسوفي و خورشيد نجفي ترجمه و در سال 1383توسط نشر چشمه به چاپ رسيده است.

ختنه دختران ممنوع است

ختنه كردن دختران در واقع ناقص كردن بدن است و مىتواند منجر به عفونت، نازائى، دردهاى مادام العمر، ناراحتيهاى روحى و بسيارى از مشكلات بهداشتى ديگر شود. لذا ختنه كردن دختران ممنوع است و مجازات دارد.

ختنه كردن پسران نيز بر طبق مقررات خاصى است. از پزشك خود سؤال كنيد.